Interpelacja w sprawie skuteczności umów o readmisji oraz kosztów ich braku dla państwa polskiego

Interpelacja w sprawie skuteczności umów o readmisji oraz kosztów ich braku dla państwa polskiego Interpelacja nr 10741 do ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie skuteczności umów o readmisji oraz kosztów ich braku dla państwa polskiego Zgłaszający: Jarosław Sachajko, Anna Gembicka Data wpływu: 04-07-2025 Szanowny Panie Ministrze, w świetle narastających problemów związanych z nielegalną migracją do Polski – zarówno z kierunków wschodnich, jak i zachodnich – oraz w związku z doniesieniami o utrudnieniach w deportacji osób przebywających nielegalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwracam się z prośbą o przedstawienie pełnego obrazu obowiązujących umów o readmisji i praktycznej możliwości ich stosowania. W szczególności istotne jest wyjaśnienie, z jakimi państwami Polska posiada realnie funkcjonujące porozumienia o readmisji , umożliwiające skuteczne przekazywanie cudzoziemców, których pobyt w Polsce jest nielegalny lub którzy nie spełniają warunków ochrony międzynarodowej. Z dostępnych informacji wynika bowiem, że Polska wydaje wizy i zezwolenia na pobyt obywatelom państw, z którymi nie posiada ani bilateralnych umów o readmisji, ani praktycznych instrumentów umożliwiających egzekucję powrotów . Często są to kraje niestabilne politycznie, niechętne współpracy z UE, a nawet jawnie odmawiające przyjmowania własnych obywateli, jeśli ci zostali wcześniej wydaleni lub nie posiadają dokumentów. Konsekwencje braku skutecznych umów o readmisji mogą być dramatyczne nie tylko dla bezpieczeństwa państwa i obywateli, ale również dla spójności systemu migracyjnego. Polska nie może być krajem „ostatniego przystanku" dla osób celowo wypychanych z Niemiec, jeśli brakuje instrumentów ich powrotu. Zwracam się więc o pełną, konkretną odpowiedź na poniższe pytania – ze świadomością, że ich treść dotyczy nie tylko bieżącej administracji, ale długofalowego bezpieczeństwa i suwerenności migracyjnej Rzeczypospolitej Polskiej: Z iloma państwami Polska posiada obecnie obowiązujące i skutecznie stosowane umowy o readmisji osób nielegalnie przebywających na jej terytorium? Czy są to umowy bilateralne, czy też wynikające z umów zawartych przez Unię Europejską? Uprzejmie proszę o wylistowanie wszystkich państw. Czy Polska posiada skuteczne umowy readmisyjne z następującymi państwami, których obywatele licznie uzyskują polskie wizy lub są zatrzymywani na granicy, jako nielegalni migranci: Indie, Pakistan, Bangladesz, Nigeria, Ghana, Kamerun, Sudan, Erytrea, Somalia, Irak, Iran, Afganistan, Algieria, Egipt, Maroko, Uzbekistan, Tadżykistan, Syria. Proszę o wskazanie, z którymi z powyższych państw umowa o readmisji: a) istnieje , b) działa praktycznie , c) jest niewykonalna ze względu na odmowę przyjmowania obywateli przez kraj pochodzenia? Czy obywatele państw, z którymi Polska nie posiada skutecznej umowy readmisyjnej, mogą obecnie liczyć na legalizację pobytu lub w praktyce pozostają w kraju bez statusu i bez możliwości wydalenia? Jakie są procedury stosowane wobec cudzoziemców przebywających nielegalnie, których nie można deportować z powodu braku skutecznej readmisji? Czy obowiązuje wobec nich nadzór administracyjny? Czy są umieszczani w strzeżonych ośrodkach? Jak długo mogą być przetrzymywani? Jaki był szacunkowy koszt dla państwa polskiego obsługi cudzoziemców objętych postępowaniem o wydalenie, których nie można było deportować z powodu braku umowy z krajem pochodzenia, w latach 2022–2025? Proszę o podanie danych w poszczególnych latach i za pierwsze 6 miesięcy 2025 roku: koszt zakwaterowania i wyżywienia, koszt postępowań administracyjnych i sądowych, koszt transportu (nawet nieskutecznego), koszt opieki medycznej i prawnej. Czy MSWiA prowadzi systemową analizę opłacalności i skuteczności wydawania wiz obywatelom państw, z którymi Polska nie ma umowy o readmisji? Jeżeli tak – czy analizowane są przypadki nadużywania polskich wiz w celach niezgodnych z deklarowanymi (np. turystyka, praca, nauka)? Czy Polska domaga się na forum Unii Europejskiej rewizji lub egzekwowania zawartych przez Komisję Europejską umów readmisyjnych z państwami trzecimi, które w praktyce nie współpracują? Czy Polska wnosiła o zawieszenie przywilejów wizowych lub pomocowych dla takich państw? Czy istnieje plan wstrzymania lub ograniczenia wydawania wiz długoterminowych obywatelom państw, z którymi nie ma praktycznej możliwości ich powrotu w przypadku naruszenia prawa pobytowego? Czy rząd RP rozważa publiczne warunkowanie pomocy rozwojowej, współpracy gospodarczej lub przywilejów dyplomatycznych dla państw trzecich od skuteczności ich współpracy w zakresie readmisji? Czy prowadzone są negocjacje (lub były prowadzone w ostatnich 10 latach) w sprawie nowych umów o readmisji z krajami wysokiego ryzyka migracyjnego? Jakie były rezultaty tych negocjacji i które państwa odmówiły zawarcia umowy? Jakie są statystyki wydaleń (dobrowolnych i przymusowych) cudzoziemców z terytorium Polski w latach 2022–2025? Proszę o podział na: kraj pochodzenia, podstawę prawną, rodzaj transportu, kraj docelowy (czy był to kraj pochodzenia, czy tranzytowy?). Czy rząd posiada szacunki, ilu cudzoziemców przebywa obecnie na terytorium Polski nielegalnie, ale bez możliwości wydalenia? Jaki jest ich status, stopień identyfikacji, możliwości monitoringu? Czy Polska przewiduje zwiększenie środków finansowych lub infrastrukturalnych (np. ośrodków detencyjnych, służb operacyjnych), aby móc skutecznie egzekwować obowiązki powrotne wobec migrantów z państw niewspółpracujących?

Odpowiedź na interpelację w sprawie skuteczności umów o readmisji oraz kosztów ich braku dla państwa polskiego Odpowiedź na interpelację nr 10741 w sprawie skuteczności umów o readmisji oraz kosztów ich braku dla państwa polskiego Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Maciej Duszczyk Warszawa, 08-08-2025 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 10741 Pani Poseł Anny Gembickiej i Pana Posła Jarosława Sachajki w sprawie skuteczności umów o readmisji oraz kosztów ich braku dla państwa polskiego , uprzejmie przedstawiam co następuje. Rzeczypospolita Polska (RP) jest stroną umów readmisyjnych, dwu i wielostronnych, w tym podpisanych przez Unię Europejską (UE) zawartych z kilkudziesięcioma krajami świata. Oprócz umów stricte readmisyjnych, w praktyce są stosowane również umowy i porozumienia zawierające klauzule readmisyjne oraz unijne porozumienia ułatwiające współpracę w zakresie powrotów. Obecnie w Polsce obowiązują dwustronne umowy dotyczące powrotów zawarte z Wietnamem i Kazachstanem. Pozostałe umowy w ww. zakresie zostały na przestrzeni lat zastąpione nowszymi umowami, których sygnatariuszem jest UE. Ponadto RP prowadzi negocjacje umów odnoszących się do powrotów z Kirgistanem, Tadżykistanem i Uzbekistanem. Dodatkowo należy podkreślić, że większość unijnych umów o współpracy zawiera tzw. klauzule readmisyjne. W szczególności są to: wielostronna umowa pomiędzy UE a grupą państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku (zrzeszającą 79 państw), umowy z Algierią, Egiptem, Chinami, Jordanią, Chile, Filipinami, Indonezją, Irakiem, Libanem czy Turkmenistanem. Regulację w zakresie readmisji zawiera także umowa UE ze wspólnotą Andyjską, w skład której wchodzą Boliwia, Kolumbia, Ekwador i Peru. Jednocześnie należy wskazać, że Polska nawiązała bezpośrednią współpracę z Ambasadą Syrii w Warszawie, która potwierdziła pełną gotowość współdziałania w zakresie czynności deportacyjnych. Zestawienie umów o przekazywaniu i przyjmowaniu osób, o które wnioskują Państwo Posłowie zostało przedstawione w załączniku numer 1 do niniejszego pisma. Spośród państw wymienionych w pytaniu numer 2 przedmiotowej interpelacji Polska nie jest stroną ani beneficjentem umów i porozumień z: Indiami, Iranem, Marokiem i Syrią. Z Pakistanem UE zawarła umowę readmisyjną, a unijne umowy z klauzulami readmisyjnymi zawarto z Ghaną, Kamerunem, Sudanem, Somalią, Irakiem, Algierią, Egiptem, Uzbekistanem i Tadżykistanem. Natomiast z Bangladeszem i Afganistanem zostały zawarte unijne porozumienia ułatwiające współpracę w zakresie powrotów. Należy podkreślić, że cudzoziemiec, który przebywa w Polsce bez tytułu prawnego jest zobowiązany do powrotu. Na podstawie postanowienia sądu cudzoziemiec może zostać umieszczony w ośrodku strzeżonym na okres do 3 miesięcy, z możliwością przedłużenia pobytu, jednak maksymalny łączny pobyt cudzoziemca w ośrodku nie może przekroczyć 1,5 roku. Do czasu przebywania w ośrodku strzeżonym nie wlicza się pobytu w okresie trwania procedury o udzielenie ochrony międzynarodowej. W latach 2022-2024 wydatki na utrzymanie strzeżonych ośrodków dla cudzoziemców, bez kosztów osobowych, wyniosły: w 2022 r. około 24,3 mln zł, z tego: na utworzenie nowych miejsc pobytu cudzoziemców – około 0,4 mln zł, na utrzymanie ośrodków (energia, usługi komunalne, środki czystości, podatki, opłaty, remonty itp.) – około 7,5 mln zł, na utrzymanie cudzoziemców (zakup żywności, usługi medyczne, zakup odzieży, środków higieny, usługi prania itp.) – około 16,4 mln zł; w 2023 r. około 30,2 mln zł, z tego: na utrzymanie ośrodków (energia, usługi komunalne, środki czystości, podatki, opłaty, remonty itp.) – około 11,3 mln zł, na utrzymanie cudzoziemców (zakup żywności, usługi medyczne, zakup odzieży, środków higieny, usługi prania itp.) – około 18,9 mln zł; w 2024 r. około 31,1 mln zł, z tego: na utrzymanie ośrodków (energia, usługi komunalne, środki czystości, podatki, opłaty, remonty itp.) – około 8,4 mln zł, na utrzymanie cudzoziemców (zakup żywności, usługi medyczne, zakup odzieży, środków higieny, usługi prania itp.) – około 22,7 mln zł. Jednocześnie pragnę poinformować, że pełne i najbardziej wiarygodne koszty można określić tylko w ujęciu rocznym, z uwagi na powyższe nie jest możliwe przedstawienie danych za pierwsze sześć miesięcy 2025 r. Należy wskazać, że kwestie dotyczące wydawania wiz pozostają w kompetencji Ministra Spraw Zagranicznych. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji nie prowadzi analiz w przedmiotowym zakresie. Odnosząc się natomiast do zagadnień związanych z rewizją lub egzekwowaniem zawartych przez Komisję Europejską umów readmisyjnych z państwami trzecimi należy wskazać, że RP aktywnie uczestniczyła w przygotowaniu wprowadzenia w stosunku do Etiopii [1] i Gambii [2] instrumentu określonego w art. 25a Wspólnotowego Kodeksu Wizowego [3] (tzw. dźwigni wizowej). Podstawę prawną do przeprowadzenia wydaleń (doborowych i przymusowych) z terytorium Polski stanowi art. 302 ustawy o cudzoziemcach . Z reguły krajem docelowym w ww. procedurze jest kraj pochodzenia cudzoziemca. Wyjątek stanowią przekazania w ramach readmisji, które mogą obejmować obywateli innych państw. Wydalenia przymusowe są realizowane głównie przy wykorzystaniu transportu lotniczego i lądowego. Szczegółowe dane dotyczące wydaleń cudzoziemców w latach 2022-2024, możliwe do wygenerowania w sposób automatyczny, przedstawiono w załączniku numer 2 do niniejszego pisma. Należy wskazać, że nie są prowadzone statystyki dotyczące liczby cudzoziemców przebywających nielegalnie na terytorium Polski, w odniesieniu do których brak jest możliwości wydalenia. Kwestia wykonania decyzji powrotowej jest każdorazowo oceniana indywidualnie w toku postępowania, po ujawnieniu faktu nielegalnego pobytu. Nie ma możliwości określenia liczby cudzoziemców, wobec których nie będzie można wykonać decyzji powrotowej. W dniu 11 marca 2025 r. Komisja Europejska przedstawiła Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego wspólny system powrotów obywateli państw trzecich nielegalnie przebywających w Unii oraz uchylające dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/115/WE, dyrektywę Rady 2001/40/WE i decyzję Rady 2004/191/WE. Przedmiotowy wniosek stanowi solidne i nowoczesne ramy prawne, które są stanowcze, ale jednocześnie sprawiedliwe, oraz które zapewniają UE i Państwom Członkowskim narzędzia niezbędne do zagwarantowania skutecznego powrotu obywateli państw trzecich nieposiadających prawa do pobytu. Stanowią one także konieczny i brakujący element europejskiego systemu migracyjnego. W ramach zaproponowanych w rozporządzeniu rozwiązań przewidziano m.in. tworzenie tzw. centrów powrotowych – return hub . Możliwość utworzenia return hub była jednym z innowacyjnych rozwiązań, komplementarnych wobec uregulowań przyjętych w ramach reformy migracyjno-azylowej, które postulował Rząd RP. Centra powrotowe będą stanowić dodatkowy czynnik zniechęcający dla nieuregulowanej migracji i wpływać na wiarygodną i spójną politykę migracyjną. Return huby pozwolą także skutecznie egzekwować obowiązki powrotowe wobec migrantów z państw niewspółpracujących. Prace nad ww. rozporządzeniem stanowiły priorytet w trakcie polskiej prezydencji w Radzie UE i omawiane podejście jest kontynuowane. Ponadto zgodnie z przyjętą w październiku 2024 r. strategią migracyjną na lata 2025-2030, w celu wsparcia efektywnego systemu powrotów cudzoziemców, których pobyt na terytorium RP będzie nieuzasadniony lub niepożądany (w tym osób otrzymujących negatywne decyzje w ramach postępowań o udzielenie ochrony międzynarodowej lub krajowej), Polska opracuje krajowy program powrotowy, który będzie zawierał dwa komponenty: dobrowolny i przymusowy. Program, modyfikujący obecne działania, będzie realizowany przy wykorzystaniu kompetencji UE (m.in. Europejskiej Agencji Straży Granicznej i Przybrzeżnej – Frontex) oraz organizacji międzynarodowych (przede wszystkim Międzynarodowej Organizacji ds. Migracji oraz Urzędu Wysokiego Komisarza ds. Uchodźców). Polska będzie także podpisywać umowy o powrotach migrantów do krajów tranzytu oraz pochodzenia w ramach systemu eksternalizacji polityki migracyjnej oraz wspierać podpisywanie przedmiotowych umów przez podmioty UE, wpisując się tym samym w działania realizowane na poziomie unijnym. Z poważaniem z up. Maciej Duszczyk Podsekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Decyzja wykonawcza Rady (UE) 2024/1341 z dnia 29 kwietnia 2024 r. w sprawie zawieszenia niektórych przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 810/2009 w odniesieniu do Etiopii . [2] Decyzja wykonawcza Rady (UE) 2021/1781 z dnia 7 października 2021 r. w sprawie zawieszenia niektórych przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 810/2009 w odniesieniu do Gambii . [3] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 810/2009 z dnia 13 lipca 2009 r. ustanawiający Wspólnotowy Kodeks Wizowy (Dz. Urz. UE L 243 z 15.09.2009, s. 1, z późn. zm.).