Interpelacja w sprawie planowanych zmian w finansowaniu szkół realizujących edukację domową

Interpelacja w sprawie planowanych zmian w finansowaniu szkół realizujących edukację domową Interpelacja nr 10736 do ministra edukacji w sprawie planowanych zmian w finansowaniu szkół realizujących edukację domową Zgłaszający: Marcin Józefaciuk Data wpływu: 04-07-2025 Szanowna Pani Minister, w przestrzeni publicznej pojawiły się niepokoje związane z treścią projektu rozporządzenia Ministra Edukacji z dnia 18 czerwca 2025 r. zmieniającego sposób podziału łącznej kwoty subwencji oświatowej. Szczególnie dużo wątpliwości budzi planowane obniżenie progu liczby uczniów z 200 do 96, od którego zależy korzystniejsze finansowanie szkoły, również w kontekście uczniów realizujących obowiązek szkolny poza szkołą, czyli w tzw. edukacji domowej (ED). Edukacja domowa to coraz powszechniejsza forma realizacji obowiązku szkolnego, wybierana nie tylko przez rodziców o alternatywnych poglądach pedagogicznych, ale także przez tych, których dzieci doświadczyły trudności emocjonalnych, niepełnosprawności, przemocy rówieśniczej czy nierównego traktowania. Wsparcie organizacyjne i finansowe państwa dla tego modelu nauki ma znaczenie nie tylko edukacyjne, ale i społeczne. W związku z pojawiającymi się opiniami ekspertów, środowisk rodziców oraz praktyków edukacji alternatywnej oraz głosami, że planowane zmiany mogą zostać uznane za próbę ograniczenia pluralizmu edukacyjnego w Polsce, proszę Panią Minister o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania: Na jakiej podstawie ustalono nowy próg 96 uczniów, jako granicę kwalifikującą szkoły do korzystniejszego przelicznika subwencji? Czy przeprowadzono jakiekolwiek analizy kosztowe, statystyczne lub organizacyjne? Proszę o udostępnienie dokumentów źródłowych służących do wyliczeń. Czy celem tej zmiany było ograniczenie liczby szkół przyjmujących uczniów w edukacji domowej? Jeśli tak, proszę o uzasadnienie takiego kierunku polityki edukacyjnej. Czy wprowadzając zmianę, resort brał pod uwagę fakt, że większość szkół wspierających ED to małe placówki, które celowo utrzymują niewielką liczbę uczniów, aby zapewnić indywidualne podejście? Jakie kolejne zmiany dotyczące subwencjonowania edukacji domowej są planowane? Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej dokonało prognozy, ile szkół i ilu uczniów zostanie dotkniętych zmianą finansowania? Proszę o udostępnienie tych wyliczeń i dokumentów źródłowych. Czy w ocenie skutków regulacji uwzględniono ryzyko odpłatności za naukę dla rodzin korzystających z ED, szczególnie w mniej zamożnych środowiskach? Jaka część dzieci w edukacji domowej korzysta z oferty szkół, które przekraczają obecny próg 96 uczniów, a nie przekracza 200? Jakie inne rozwiązania rozważano w tej sprawie – np. system nadzoru nad placówkami ED zamiast ograniczeń finansowych? Jakie zmiany w algorytmie subwencji dotyczą uczniów spełniających obowiązek szkolny poza szkołą (ED)? Czy nadal obowiązuje specjalny wskaźnik dla tej kategorii uczniów? Czy uczniowie ED są traktowani jako mniej „kosztochłonni“? Jeśli tak, proszę o dane porównawcze kosztów edukacji ucznia ED vs. ucznia w szkole stacjonarnej. Czy ministerstwo zamierza w przyszłości różnicować sposób finansowania w zależności od formy nauki w ED (np. ED klasyczna vs. hybrydowa)? Czy ministerstwo analizowało, czy obniżenie progu do 96 uczniów nie doprowadzi do sztucznego rozdrabniania szkół lub do fikcyjnych podziałów placówek, by zmieścić się w korzystniejszych widełkach? Jakie mechanizmy przejściowe lub wsparcie dla szkół, które stracą wsparcie na skutek tej zmiany są planowane? Jeśli nie – czy zdaje sobie sprawę z możliwego gwałtownego wycofywania uczniów lub zwolnień nauczycieli? Czy projektowane przepisy przewidują sytuacje szczególne – np. dla szkół specjalnych, szkół stowarzyszeniowych, szkół artystycznych lub szkół funkcjonujących tylko dla uczniów ED? Czy ministerstwo przeprowadziło audyt lub analizę, czy szkoły przyjmujące uczniów ED nadużywają środków publicznych lub nie zapewniają jakości kształcenia? Czy są znane przypadki nieprawidłowości? Ile było audytów? Proszę o przesłanie raportów z audytów. Jeśli tak – to dlaczego zamiast mechanizmów kontroli jakości, resort decyduje się na zmianę algorytmu finansowego uderzającą we wszystkie szkoły, niezależnie od ich rzetelności? Czy rozważano wprowadzenie rejestru szkół wspierających ED, z elementami transparentności (np. liczba uczniów ED, system wspomagania, kontakt z rodzicami, efekty edukacyjne)? Czy ministerstwo analizowało zgodność zmiany z Rekomendacjami Rady Europy lub Komisji Europejskiej dotyczącymi wspierania alternatywnych form edukacji (np. homeschooling, unschooling, szkoły eksperymentalne)? Czy planowane ograniczenia mają związek z wdrażaniem zaleceń KE lub OECD w ramach Krajowego Planu Odbudowy lub innych dokumentów strategicznych? Skąd wynika propozycja wyznaczenia progu o wysokości odpowiadającej maksymalnej liczbie uczniów w typowej małej szkole? Termin „małej szkoły“ stosowany jest do szkół podstawowych na terenach wiejskich. Czy zdaniem ministerstwa edukacja domowa powinna być dostępna tylko w takich typach szkół? Ile dzieci uczy się obecnie w trybie edukacji domowej w Polsce (stan na 30 czerwca 2025)? Ile szkół przyjmuje uczniów ED? Ilu uczniów edukacji domowej uczęszcza do szkół, które w 2026 roku znajdą się poniżej progu 96 uczniów, a ilu – pomiędzy 96 a 200? Czy resort dysponuje danymi o efektach edukacyjnych dzieci w edukacji domowej (wyniki egzaminów, przejścia do szkół, kontynuacja nauki w liceach, itd.)? Jeśli tak - proszę o krótką informację na ten temat. Czy ministerstwo planuje stworzenie odrębnej strategii rozwoju i wsparcia edukacji domowej w Polsce? Jakie jest stanowisko ministerstwa wobec postulatów ułatwienia egzaminów klasyfikacyjnych, elastycznego podejścia do podstawy programowej w ED oraz możliwości nauki przedmiotów „blokowo“ lub zdalnie? Czy ministerstwo przeprowadziło ocenę wpływu zmian na poczucie bezpieczeństwa edukacyjnego rodzin, szczególnie dzieci w spektrum autyzmu, dzieci z trudnościami adaptacyjnymi lub ofiar przemocy szkolnej, które korzystają z ED właśnie jako alternatywy wspierającej zdrowie psychiczne? Czy resort wziął pod uwagę fakt, że edukacja domowa bywa jedynym realnym wyborem dla dzieci z niepełnosprawnościami, traumami, zaburzeniami lękowymi, dla których system klasowo-szkolny jest niedostosowany? Czy wprowadzane ograniczenia nie stanowią de facto formy presji na rodziny, by rezygnowały z ED na rzecz systemu, który nie spełnia ich potrzeb? Czy ministerstwo przewiduje, że ograniczenie dostępności ED może skutkować zwiększoną presją na szkoły publiczne, w tym przepełnienie klas i brak indywidualizacji nauczania? Czy resort oszacował, czy uczniowie „wypychani“ z ED do systemu, będą mieć zapewnione warunki nauki zgodne z ich wcześniejszymi potrzebami i rytmem edukacyjnym? Jakie wsparcie dostaną ci uczniowie i ich rodzice oraz szkoły jak również organy prowadzące? Czy przewidywane zmiany wpłyną na strukturę zatrudnienia nauczycieli współpracujących z ED – np. czy spodziewany jest wzrost bezrobocia lub likwidacja etatów? Czy ministerstwo analizowało rozwiązania obowiązujące w innych państwach Unii Europejskiej w zakresie finansowania edukacji domowej – np. system voucherów, edukacji spersonalizowanej, szkół partnerskich, bon edukacyjny? W uzasadnieniu projektu powołano się ogólnie na praktyki m.in. Niemiec i Hiszpanii. Czy resort posiada dane na temat konkretnych modeli wsparcia edukacji domowej w tych krajach? Proszę o udostępnienie tych dokumentów. Czy ministerstwo analizowało zgodność planowanych zmian z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, który wskazuje na zasadę proporcjonalności ograniczeń praw i wolności? Czy ograniczenie dostępu do edukacji domowej poprzez mechanizmy finansowe jest zgodne z art. 70 ust. 3 Konstytucji RP, który gwarantuje rodzicom prawo do zapewnienia dzieciom nauki zgodnej z ich przekonaniami? Z wyrazami szacunku Poseł na Sejm RP Marcin Józefaciuk

Odpowiedź na interpelację w sprawie planowanych zmian w finansowaniu szkół realizujących edukację domową Odpowiedź na interpelację nr 10736 w sprawie planowanych zmian w finansowaniu szkół realizujących edukację domową Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura Warszawa, 30-09-2025 Szanowny Panie Pośle, Ad 1.-4., 12., 29., 30., 34., 35. Edukacja jest i musi pozostać najistotniejszym zadaniem publicznym. Jakość i sposób realizacji tego wspólnego obowiązku, w kontekście globalnych wyzwań cywilizacyjnych o nadzwyczajnej, nienotowanej dotychczas dynamice zmian - determinuje bowiem przyszłą sytuację osób, rodzin, społeczności lokalnych i społeczności narodowej. Jeżeli powyższe nie pozostawia wątpliwości, to wykonawczego i praktycznego znaczenia nabiera ustrojowa zasada obligująca Rzeczpospolitą Polską do ochrony praw dziecka, rozumianą jako zdolność organów publicznych udzielenia w każdym czasie odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób pośrednio lub bezpośrednio wykonywały tę ochronę. Sytuacja i interes dziecka jest i musi być bowiem chroniony adekwatnie, systemowo i nadzwyczajnie, zakładając ex ante, że nie wszyscy członkowie społeczności kierują się jednym, uniwersalnym wzorcem ideowym: dobrem wspólnym, interesem i dobrem osób (dzieci, rodziców). W praktycznym i funkcjonalnym wymiarze warunkiem niezbędnym dla realizacji celów edukacyjnych, za które odpowiedzialne jest Państwo i jego instytucje, jest i musi być zatem zdolność systemowa, w tym właściwych tu jednostek organizacyjnych, do zapewnienia uczniom i rodzicom (wszystkim) równego, bezpiecznego ponad wszelką wątpliwość, optymalnie organizowanego dostępu do wiedzy i edukacji. W wymiarze instytucjonalnym powyższe jest realizowane w systemie szkół stacjonarnych, działających w oparciu o wyspecjalizowaną i stale doskonaloną kadrę nauczycieli. Daje to rodzicom bezwarunkową gwarancję kształcenia i wychowania dzieci, niezależnie od możliwości organizacyjnych rodziny, indywidualnej sytuacji zawodowej i osobistej rodziców. W ujęciu historycznym rozwiązanie to jest częścią wielkiej zmiany cywilizacyjnej. Ściśle w takim systemowym i organizacyjnym porządku należy identyfikować powołanie przez ustawodawcę przepisów art. 37 ustawy Prawo oświatowe i przepisów towarzyszących. Są to normy dające możliwość realizacji obowiązku szkolnego i nauki poza szkołą (w domu), gdzie osobami realizującymi systematycznie proces kształcenia z dziećmi są rodzice. Możliwość wynikająca z art. 37, w spersonifikowanym procesie decyzyjnym, ma gwarantować niektórym uczniom realizację ścieżki kształcenia, odpowiednią do etapu rozwojowego, zmieniających się potrzeb i oczekiwań edukacyjnych jego oraz rodziców, pozostających w określonej, a nie każdej sytuacji. Przepis art. 37 (pot.: „nauczanie domowe”) ma potwierdzać przede wszystkim zdolność jednego, tego samego systemu oraz jego jednostek organizacyjnych do dostrzegania i odpowiednio indywidualizowania procesu kształcenia, o ile jednak istnieją ku temu obiektywnie uzasadnione warunki i możliwości. Istnienie i powołanie zróżnicowanych możliwości realizacji obowiązku szkolnego, nauki nie oznacza bowiem, że gwarancje i rekomendacje publiczne (gwarancje i zobowiązania Państwa wobec osób i społeczności) mogą być jakościowo różnicowane. Możliwość (wynikająca z art. 37 ustawy Prawo oświatowe) nie zmienia bowiem takich samych celów i takich samych obowiązków władzy publicznej wobec wszystkich obywateli w sferze edukacji (zarówno uczących dzieci instytucjonalnie, jak i pozainstytucjonalnie). Ustanawiając powszechne wymogi edukacyjne (także podstawy programowe) Państwo gwarantuje i odpowiada za przekazywanie jednolitych treści, w tym także istotnych z punktu widzenia kształtowania tożsamości danej społeczności, wspólnych celów i wartości. Powołanie art. 37 ustawy Prawo oświatowe i możliwości kształcenia przez rodzica swojego dziecka nie jest ustanowieniem równoległej czy konkurencyjnej ścieżki kształcenia; nie jest to również jakakolwiek dodatkowa forma wsparcia dziecka o szczególnych potrzebach. Na obecnym etapie rozwoju gospodarczego państwa i odpowiednio szeroko rozumianej sytuacji osobistej, pracowniczej obywateli (rodziców) możliwość wynikająca z art. 37 ustawy Prawo oświatowe dotyczy nie każdej, ale wybranej, szczególnej ich grupy, mającej możliwości organizacyjne, wiedzę merytoryczną, by prowadzić systematyczny proces uczenia swojego dziecka. Instytucje Państwa muszą być równocześnie pewne, że proces uczenia w każdym ze zbiorowych i tych indywidualnych przypadków jest prowadzony poprawnie i bezpiecznie, a nie tylko potencjalnie poprawnie i bezpiecznie. Dopiero na tle powyższego należy rozważać i analizować szczegółowe postanowienia systemowe i organizacyjne inicjowane przez instytucje oświatowe i dokonywane przez ustawodawcę w systemie edukacji. Do takich należy zaliczyć kwestie wyjątku ustalonego w ustawie i dotyczącego możliwości realizowania obowiązku szkolnego i nauki poza szkołą (art. 37 ustawy Prawo oświatowe). Odnosząc się do kwestii finansowania uczniów korzystających z edukacji domowej pragnę zauważyć, że z dniem 25 października 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. poz. 1572). Zgodnie z ustawą w zakresie finansowania zadań oświatowych od 2025 roku dla JST są naliczane kwoty potrzeb oświatowych. Ustalanie kwot potrzeb oświatowych zastąpiło dotychczasowe naliczanie środków w ramach części oświatowej subwencji ogólnej. Szanujemy decyzje rodziców w zakresie wyboru edukacji domowej i dostrzegamy, że dla wielu rodzin jest to świadomy wybór, odpowiadający na indywidualne potrzeby dzieci. Jednocześnie należy mieć na uwadze, że wybór edukacji domowej oznacza przejęcie przez rodziców lub opiekunów prawnych głównej odpowiedzialności za proces nauczania dziecka – zarówno w zakresie organizacyjnym, jak i merytorycznym. Sposób finansowania zadań oświatowych – w tym tych związanych z edukacją domową – jest co roku weryfikowany i dostosowywany do wielu czynników, w tym do rzeczywistych kosztów realizacji zadań oświatowych przez jednostki samorządu terytorialnego. Ewentualne zmiany w wysokości subwencji/potrzeb oświatowych nie są wyrazem negatywnej oceny edukacji domowej, lecz elementem szerszej polityki budżetowej, uwzględniającej m.in. dane demograficzne, zmieniające się potrzeby edukacyjne oraz efektywność wykorzystania środków publicznych. Celem Ministerstwa nie jest ograniczanie dostępu do edukacji domowej ani jej deprecjonowanie, lecz zapewnienie możliwie najbardziej racjonalnego i sprawiedliwego systemu finansowania edukacji, który będzie uwzględniał zróżnicowane potrzeby uczniów, szkół i samorządów terytorialnych. Kwoty potrzeb oświatowych naliczone wskaźnikiem S f na uczniów w edukacji domowej (czyli finansowanie w ramach którego dokonano zmian na 2026 r. w rozporządzenia Ministra Edukacji w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego w roku 2026) kształtują się następująco: w 2025 r.: 237 mln zł (50 tys. uczniów); w 2026 r.: 273 mln zł (62 tys. uczniów). Uczniowie objęci edukacją domową co do zasady nie uczestniczą w zajęciach dydaktycznych w szkole, a koszty, jakie ponosi szkoła w związku z ich kształceniem, ograniczają się głównie do organizacji egzaminów klasyfikacyjnych oraz ewentualnych konsultacji i wsparcia. Nie są to koszty porównywalne z kosztami kształcenia ucznia uczęszczającego na co dzień do szkoły, który korzysta z pełnego zaplecza dydaktycznego, kadry nauczycielskiej, infrastruktury i różnorodnych form wsparcia. Warto również zauważyć, że uczniowie w edukacji domowej mają prawo zapisać się do dowolnie wybranej szkoły, w tym także do szkoły stacjonarnej, która może zaoferować dodatkowe zajęcia, konsultacje czy inne formy wsparcia. Forma edukacji domowej rozwija się w ostatnich latach. Co przedstawiają poniższe dane dotyczące liczby uczniów w edukacji domowej. Typ szkoły/rok szkolny 2015/2016 2016/2017 2017/2018 2018/2019 2019/2020 2020/2021 2021/2022 2022/2023 2023/2024 2024/2025 Gimnazjum 884 1 148 919 428 x x x x x x Szkoły podstawowe 5 619 9 235 12 131 10 023 9 779 15 569 16 874 22 631 23 941 27 294 Szkoły ponadpodstawowe 451 453 601 639 1 505 4 544 6 757 10 830 26 388 34 815 Razem 6 954 10 836 13 651 11 090 11 284 20 113 23 631 33 461 50 329 62 109 Ad 5. Szacuje się, że zmiana w zakresie finansowania uczniów w edukacji domowej obejmie 131 szkół w których uczy się ok. 52 tys. uczniów w edukacji domowej. Ad 6. Zgodnie z art. 70 Konstytucji RP nauka w szkołach publicznych jest bezpłatna. Rodzic może złożyć wniosek o zezwolenie na spełnianie obowiązku szkolnego/nauki poza szkołą do dyrektora każdej szkoły w Polsce, publicznej lub niepublicznej, do której dziecko zostało przyjęte i uczęszcza. Należy mieć na uwadze, że możliwość ustalania czesnego nie pozostaje wprost w związku prawnym ani z wysokością, ani ze stopniem współfinansowania szkół niepublicznych ze środków publicznych. W świetle obowiązującego prawa czesne w szkołach niepublicznych może być bowiem swobodnie kształtowane i podwyższane przez organ prowadzący – również w sytuacji, gdyby przywrócono uprzednie rozwiązania dotyczące finansowania edukacji domowej. Ad 7. Według danych SIO w dniu 30 czerwca 2025 r. w bazie danych SIO w edukacji domowej kształciło się 13 106 uczniów w szkołach, które mają co najmniej 96 uczniów i nie przekraczają 200 w edukacji domowej, co stanowiło ok. 21 % uczniów edukacji domowej . Ad 8. i 16. Nadzór merytoryczny nad działalnością szkół, w tym w odniesieniu do uczniów realizujących obowiązek szkolny poza szkołą (tzw. edukacja domowa), sprawują właściwe miejscowo kuratoria oświaty. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, zakres zadań szkół względem uczniów w edukacji domowej jest ściśle określony i w istocie ograniczony do działań przewidzianych w przepisach prawa – przede wszystkim organizacji rocznych egzaminów klasyfikacyjnych oraz ewentualnego zapewnienia dostępu do pomocy dydaktycznych lub konsultacji, jeśli szkoła to przewiduje. W tej sytuacji trudno byłoby określić szczegółowe kryteria lub procedury dodatkowej „kontroli jakości” wobec szkół w zakresie edukacji domowej, skoro ustawodawca przewidział dla nich jedynie minimalny, jasno zdefiniowany katalog obowiązków. Ad 9. Od roku 2025 subwencja oświatowa została zastąpiona kwotą potrzeb oświatowych. Sposób finansowania uczniów realizujących obowiązek szkolny lub obowiązek nauki poza szkołą na podstawie art. 37 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (w tzw. edukacji domowej) w algorytmie podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych jest zależny od udziału liczby uczniów w edukacji domowej w łącznej liczbie uczniów szkole. Dotychczasowo, gdy udział liczby uczniów lub słuchaczy uczących się w tzw. „sposób stacjonarny” w danej szkole do ogólnej liczby uczniów lub słuchaczy (w tym uczniów lub słuchaczy edukacji domowej) w tej szkole: był niższy niż 30% – liczba uczniów w edukacji domowej ponad 200 ucznia w danej szkole była mnożona przez 0,2 (zamiast 0,8); był wyższy lub równy 30% – liczba uczniów w edukacji domowej ponad 200 ucznia w danej szkole była mnożona przez 0,4 (zamiast 0,8). W rozporządzeniu [1] przewidziano zmianę limitu 200 uczniów, powyżej którego zmieniała się wysokość finansowania dla uczniów w edukacji domowej, na limit wynoszący 96 uczniów. Ad 10. i 15. Zasadność finansowania ucznia w edukacji domowej w niższej wysokości niż ucznia korzystającego z nauki w systemie klasowo-lekcyjnym wynika ze znacznie niższego kosztu kształcenia uczniów spełniających obowiązek szkolny poza szkołą. Szkoły ponoszą tylko niewielkie koszty związane z ich klasyfikacją oraz koszty związane z zapewnieniem ewentualnych dodatkowych zajęć. W zakresie szkół niepublicznych z liczbą uczniów w edukacji domowej powyżej 96 przeanalizowano wydatki na podstawie danych SIO za 2024 rok. Z analizy wynika, że szkoły te wykazały 97 mln zł wydatków, w odniesieniu do 46 tys. uczniów (w tym 42 tys. uczniów w edukacji domowej). Dane dotyczące wydatków nie są dzielone na uczniów w edukacji domowej oraz uczniów nauczanych stacjonarnie. W ramach subwencji oświatowej na 2024 w zakresie tych szkół naliczono 448 mln zł. Oznacza to że kwota subwencji przewyższała wykazane wydatki o 351 mln zł. Ad 11. Realizowanie zadań oświatowych jest złożonym i ważnym zadaniem publicznym, wykonywanym zarówno przez publiczne, jak i niepubliczne szkoły. Z tych względów ich status i sposób działania jest w znacznym zakresie uregulowany wiążącymi przepisami prawa. Należy tu wskazać art. 2 ustawy – Prawo oświatowe, wyszczególniający jednostki systemu oświaty. Przepisy prawa oświatowego nie przewidują istnienia i działania szkół realizujących swoje zadania, w tym podstawę programową i inne zajęcia szkolne, w oparciu o formułę hybrydową. Organizowana nauka nie może być przez rodzica subdelegowana na żadne platformy elektroniczne. Ad 13. Nie przewiduje się mechanizmów przejściowych w zakresie finansowania uczniów w edukacji domowej w ramach podziału potrzeb oświatowych na 2026 rok. Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 lipca 2025 r. w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego w roku 2026 (Dz. U. 2025 poz. 1032) dotyczy dopiero roku 2026, daje to szkołom oraz samorządom czas na adaptację do nowych zasad finansowania. System finansowania edukacji, w tym tzw. edukacji domowej, został tak skonstruowany, aby w dużym stopniu uwzględniać koszty realizacji poszczególnych zadań oświatowych. Algorytm powoduje, że środki potrzeb oświatowych naliczane na uczniów są zróżnicowane w zależności od wielu czynników. I tak dla przykładu: inna kwota jest naliczana na uczniów niepełnosprawnych, na uczniów w oddziałach sportowych, na uczniów w klasach terapeutycznych, na uczniów w dużych miastach, na uczniów na wsi, itp. Koszty realizacji zadań oświatowych są bardzo różne i dlatego nie można naliczać środków w takiej samej wysokości na wszystkich uczniów. Koszt kształcenia uczniów jest w wielu przypadkach warunkowany koniecznością spełnienia szczególnych wymogów wynikających z przepisów ustaw lub aktów wykonawczych, np. dla ucznia z autyzmem jest niezbędne zatrudnienie nauczyciela wspomagającego, który współorganizuje kształcenie tego ucznia. Różnicowanie środków potrzeb oświatowych na różne kategorie uczniów odbywa się w ramach prac nad projektem rozporządzenia na dany rok budżetowy. Takie założenie dostosowania naliczanych środków do kosztów realizacji zadań oświatowych (oprócz spełniania cech rozsądnego i sprawiedliwego podziału środków) spełnia też wymóg zasady gospodarności środków publicznych wynikający z ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1530, z późn. zm.). Ad 14. W ramach projektu rozporządzenia [2] w celu precyzyjnego sposobu mierzenia skali zadań oświatowych i dostosowania do tych zadań kwoty potrzeb oświatowych dla poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego, uzależnia się wysokość kwoty potrzeb oświatowych od liczby uczniów przeliczeniowych otrzymanej przez zastosowanie zróżnicowanych wag i wskaźników dla wybranych kategorii uczniów, słuchaczy, wychowanków i dzieci, określonych typów szkół i rodzajów placówek oraz wskaźnika korygującego uwzględniającego etapy rozwoju zawodowego nauczycieli (nauczyciel początkujący, nauczyciel mianowany, nauczyciel dyplomowany). W projekcie rozporządzenia nie przewiduje się różnicowania środków w odniesieniu do organu prowadzącego szkołę lub placówkę. Natomiast nalicza się dodatkowe środki z tytułu np. orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, uczęszczania do oddziału integracyjnego lub szkoły artystycznej (np. szkoły muzycznej). Ad 17. Realizacja obowiązku szkolnego/nauki poza szkołą jest inną, dopuszczalną prawem, formą realizacji obowiązku edukacji [3] . Złożenie wniosku o zezwolenie na spełnianie obowiązku szkolnego/nauki poza szkołą nie oznacza konieczności zmiany szkoły. Rodzic może złożyć wniosek do dyrektora każdej szkoły w Polsce, publicznej lub niepublicznej, do której dziecko zostało przyjęte i uczęszcza. W tym kontekście, postulowane w interpelacji stworzenie „rejestru szkół edukacji domowej”, jest bezzasadne, gdyż tzw. edukacja domowa jako pozainstytucjonalna forma kształcenia, może być realizowana w każdej szkole – dyrektor każdej szkoły ma możliwość wydania decyzji w tej sprawie na wniosek rodziców. Ad 18. i 19. Ministerstwo Edukacji Narodowej podejmuje wszelkie działania w oparciu o wszechstronną analizę potrzeb polskiego systemu oświaty, z uwzględnieniem zarówno krajowych, jak i międzynarodowych uwarunkowań. Zmiany w przepisach dotyczących podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych, które wchodzą w życie od 1 stycznia 2026 r., wynikają z konieczności zapewnienia zrównoważonego i efektywnego rozdziału środków publicznych, przy jednoczesnym zachowaniu wsparcia dla różnorodnych form edukacji, w tym edukacji domowej. Ministerstwo pozostaje w dialogu z interesariuszami oraz monitoruje zgodność swoich działań z obowiązującymi standardami, w tym rekomendacjami międzynarodowymi. Ad 20. Celem proponowanej zmiany w zakresie finansowania uczniów w edukacji domowej jest zrównoważenie finansowania w odniesieniu do rzeczywistych kosztów funkcjonowania szkoły. Ministerstwo nie ogranicza w żaden sposób realizacji obowiązku szkolnego/nauki poza szkołą w odniesieniu do liczebności czy położenia szkoły. Odniesienie do „małej szkoły” w rozporządzeniu w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych ma charakter techniczny i dotyczy jedynie skali liczby uczniów, a nie typu placówki czy jej lokalizacji. Edukacja domowa pozostaje dostępna dla uczniów we wszystkich typach szkół, zgodnie z przepisami ustawy – Prawo oświatowe, pod warunkiem spełnienia wymogów formalnych. Ad 21. Według danych SIO w dniu 30 czerwca 2025 r. w bazie danych SIO edukację domową w szkołach i przedszkolach realizuje 63 536 dzieci i uczniów. Łączna liczba szkół i przedszkoli, w których znajdują się uczniowie i dzieci spełniający obowiązek poprzez nauczanie domowe wynosi 1719, na co składa się 174 przedszkoli, 1169 szkół podstawowych oraz 376 szkół ponadpodstawowych. Ad 22. Zgodnie z bazą danych SIO na dzień 30 czerwca 2025 r. w edukacji domowej znajduje się 11 051 uczniów w szkołach, w których jest do 96 uczniów w edukacji domowej oraz 13 106 uczniów w szkołach, które mają co najmniej 96 uczniów i nie przekraczają 200 w edukacji domowej. Ad 23. Ministerstwo Edukacji Narodowej nie gromadzi informacji na temat wyników egzaminów klasyfikacyjnych uczniów realizujących obowiązek szkolny lub obowiązek nauki poza szkołą. Ad 24. Ministerstwo Edukacji Narodowej nie planuje „odrębnej strategii rozwoju i wsparcia edukacji domowej w Polsce”, gdyż zadaniem resortu edukacji nie jest i nie może być promocja określonych form spełniania obowiązku szkolnego/nauki. Resort nie ogranicza przy tym żadnych wyborów rodziców dotyczących trybu kształcenia ich dziecka. Decyzje rodziców w tym zakresie są autonomiczne i podyktowane możliwościami konkretnego dziecka, okolicznościami życiowymi bądź osobistymi preferencjami dotyczącymi określonej formy kształcenia. Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania koordynuje i realizuje politykę oświatową państwa i współdziała w tym zakresie z wojewodami oraz z innymi organami i jednostkami organizacyjnymi właściwymi w sprawach funkcjonowania systemu oświaty [4] . Możliwości wynikające z przepisu art. 37 ustawy – Prawo oświatowe nie są częścią procedur eksperymentalnych oraz w żadnym przypadku, w oparciu o te przepisy prawa publicznego - nie można tych przepisów interpretować jako uprawnienie indywidualne, będące prawem jednostkowym do demonstracji nowych, „lepszych” formatów kształcenia, dla potrzeb marketingowych, poszczególnych osób fizycznych lub prawnych, prowadzących niepubliczne szkoły, placówki. Zgodnie z art. 70 ust. 1 Konstytucji RP sposób wykonywania obowiązku szkolnego określa ustawa. Tym samym ustrojodawca rozstrzygnął tę kwestię, a mając na uwadze znaczenie edukacji – przypisał władztwo w tym zakresie władzom stanowiącym, a nie wszystkim. W kwestiach, o których mowa Ministerstwo Edukacji Narodowej podejmowało działania w ramach swoich kompetencji, tj. w zakresie legislacyjnym. Celem zmian w przepisach dotyczących obowiązku, o którym mowa, realizowanego poza szkołą, było dostosowanie przepisów prawa do ewoluującego systemu kształcenia, doprecyzowanie wymagań i warunków, ułatwienie w korzystaniu ze wsparcia szkoły oraz zagwarantowanie rodzicom i dzieciom właściwego nadzoru nad przebiegiem nauki w tej formie. Ad 25. Zasady przeprowadzania tego egzaminu regulują przepisy ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty [5] oraz rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych [6] . Odnośnie kwestii postulatu przeprowadzania egzaminów klasyfikacyjnych dla uczniów w tzw. edukacji domowej online informuję, że w świetle ww. przepisów egzamin klasyfikacyjny co do zasady przeprowadza się stacjonarnie w szkole, w której uczeń pobiera naukę. Analogicznie uczeń, który realizuje obowiązek szkolny lub obowiązek nauki poza szkołą (tzw. edukacja domowa) przystępuje do egzaminów klasyfikacyjnej w szkole, której jest uczniem. Przepisy prawa nie przewidują możliwości przeprowadzania egzaminu klasyfikacyjnego online. Jedynym wyjątkiem była sytuacja czasowego zawieszenia działalności stacjonarnej szkół w okresie pandemii COVID-19. Po zakończeniu pandemii przywrócono pierwotnie obowiązujące przepisy. Egzamin klasyfikacyjny przeprowadzany stacjonarnie w szkole [7] ma szczególne znaczenie w przypadku uczniów w tzw. edukacji domowej, gdyż jest on jedynym momentem w przebiegu procesu kształcenia, w którym szkoła ma możliwość bezpośredniego zweryfikowania poziomu i postępów w opanowaniu przez ucznia wiadomości i umiejętności. Nieprzypadkowo również zgodnie z § 15 ust. 6 ww. rozporządzenia, dla ucznia w tzw. edukacji domowej w skład komisji przeprowadzającej egzamin klasyfikacyjny wchodzi dyrektor szkoły, tak, by osobiście nadzorować jego przebieg. Należy jednak podkreślić, że w opinii Ministerstwa Edukacji Narodowej postulat „ułatwienia egzaminów” dla tej grupy uczniów, którzy realizują obowiązek szkolny lub obowiązek nauki poza szkołą, narusza zasadę sprawiedliwości i równego traktowania wszystkich uczniów. Realizacja takiego postulatu obniżyłaby poziom efektów kształcenia, ponieważ egzamin klasyfikacyjny w przypadku uczniów w edukacji domowej pełni nie tylko rolę kontrolną, ale również motywacyjną. Ad 26., 27. Jednostki oświatowe zobowiązane są do podejmowania niezbędnych działań w celu tworzenia optymalnych warunków realizacji działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej, które zapewnią dzieciom i uczniom ze zróżnicowanymi potrzebami edukacyjnymi, w tym z niepełnosprawnościami (m.in. autyzm, zespół Aspergera), warunki niezbędne do rozwoju, podnoszenia jakości pracy przedszkola i szkoły oraz jakości kształcenia w systemie tzw. edukacji domowej. Na podstawie przepisów art. 37 ust. 7 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe [8] , uczeń spełniający obowiązek szkolny lub obowiązek nauki poza szkołą w edukacji domowej , w tym uczeń z niepełnosprawnością posiadający orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, a także jego rodzice, mogą korzystać ze wsparcia szkoły, której dyrektor wydał zezwolenie, obejmującego m. in. prawo uczestniczenia w szkole w zajęciach, o których mowa w art. 109 ust. 1 pkt 3 i 5 ww. ustawy, tj. odpowiednio: w zajęciach rewalidacyjnych dla uczniów niepełnosprawnych [9] oraz zajęciach prowadzonych w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej – zajęcia te odbywają się na terenie szkoły, niezależnie od miejsca zamieszkania dziecka. Dyrektor każdej szkoły odpowiada m.in. za realizację zaleceń wynikających z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego ucznia, w tym związanych z zajęciami rewalidacyjnymi i zajęciami z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej [10] . Zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego odnoszą się do realizacji potrzeb rozwojowych i edukacyjnych ucznia, które powinny zostać zaspokojone także w edukacji domowej , w miarę możliwości organizacyjnych tej formy kształcenia. Do zadań szkoły w ww. przypadku, należy zatem opracowanie dla ucznia objętego kształceniem specjalnym indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego (IPET) oraz umożliwienie uczniowi korzystania w szkole z zajęć rewalidacyjnych i/lub zajęć z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Obowiązkiem pozostaje także wskazanie, że podstawy ustrojowe (art. 48, art. 70 Konstytucji RP) i prawne wynikające z ustaw zwykłych (art. 37 ustawy Prawo oświatowe) wykluczają ustanowienie bezpośredniego związku tzw. „edukacji domowej” ze stanem zdrowia dziecka. Powołując bowiem status i sytuację nauczycieli w szkole (kwalifikacje i obowiązki), psychologów i pedagogów szkolnych, powołując placówki specjalistyczne (poradnie psychologiczno-pedagogiczne, zatrudniających lekarzy, w tym psychiatrów dziecięcych) oraz m.in. ustanawiając tryb nauczania indywidualnego dla dziecka – prawodawca powołuje adekwatną i bezpieczną formułę instytucjonalnej, specjalistycznej oraz trwałej opieki nad dzieckiem. Tak ustalonej organizacji i wymiaru szkolnego wsparcia dla dziecka nie można skutecznie, argumentacyjnie przeciwstawiać sytuacji dzieci z orzeczeniami o potrzebie kształcenia specjalnego pozostających w tzw. „nauczaniu domowym” (niezależnie bowiem od tego, czy realizują one obowiązek szkolny i nauki w szkole czy poza szkołą, podlegają obowiązkowo takiej samej instytucjonalnej opiece i orzeczeniom). Natomiast w tym miejscu uwagę organu i osób powinna zwrócić potencjalna sytuacja, w której to rodzice na podstawie jedynie własnego rozpoznania deficytów dziecka uznają tzw. „edukację domową” za działanie rehabilitujące i pomocowe. Jest to sytuacja nadzwyczaj niebezpieczna, bowiem często kończy się izolacją dziecka i wykluczeniem możliwości codziennej obserwacji przez nauczycieli i psychologów. Ad 28. Celem proponowanej zmiany jest zrównoważenie finansowania w odniesieniu do rzeczywistych kosztów funkcjonowania szkoły. Ad 31. Art. 37 ustawy - Prawo oświatowe [11] , przewidujący możliwość realizacji obowiązku szkolnego/nauki poza szkołą, jest szczególnym rozstrzygnięciem ustawodawcy, w którym obowiązki w zakresie kształcenia ucznia przejmują, w trybie indywidualnych decyzji dyrektora szkoły, na swój wniosek, rodzice. W związku z powyższym nie zakładano wzrostu bezrobocia oraz likwidacji etatów. Ad 32. Z dniem 25 października 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. poz. 1572). Ustawa ta zastąpiła ustawę z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Ustawa ta zmieniła system finansowania jednostek samorządu terytorialnego (JST) w tym w zakresie finansowania zadań oświatowych. W nowym systemie, dochody samorządów z tytułu udziału w PIT i CIT zostały uniezależnione od zmian podatkowych. Dochody samorządów opierają się na lokalnej bazie dochodowej i są liczone od dochodów podatników zamieszkałych/mających siedzibę na terenie danej JST (a nie od podatku należnego). Zapewnia to stabilność i przewidywalność dochodów samorządowych. W zakresie finansowania zadań oświatowych od 2025 roku dla JST są naliczane kwoty potrzeb oświatowych. Ustalanie kwot potrzeb oświatowych zastąpiło dotychczasowe naliczanie środków w ramach części oświatowej subwencji ogólnej i tzw. dotacji przedszkolnej. W Ministerstwie nie prowadzono analizy dotyczącej odrębnego finansowania uczniów w edukacji domowej w innych państwach Unii Europejskiej. Ad 33. W Hiszpanii edukacja domowa nie jest w pełni uregulowana na poziomie krajowym i nie jest uznawana za standardową alternatywę dla obowiązkowego szkolnictwa. Przepisy edukacyjne nakładają obowiązek uczęszczania do szkoły w ramach podstawowej edukacji obowiązkowej od 6. do 16. roku życia. Pełny homeschooling jako forma realizacji obowiązku szkolnego nie jest dozwolony – brak jest krajowych przepisów zezwalających na edukację w domu bez szkoły [12] . W Niemczech homeschooling jest całkowicie zabroniony i traktowany jako naruszenie obowiązku szkolnego. Od dzieci wymagane jest fizyczne uczęszczanie do szkoły publicznej lub prywatnej. Obowiązek ten jest surowo egzekwowany (pod kara grzywny) – celem jest zapewnienie socjalizacji i standaryzowanej edukacji. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Henryk Kiepura Sekretarz Stanu [1] Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 lipca 2025 r. w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego w roku 2026 (Dz. U. 2025 poz. 1032). [2] Projekt z dnia 18 czerwca 2025 r. rozporządzenia Ministra Edukacji w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego w roku 2026 [3] Obok nauczania indywidualnego czy indywidualnego toku/programu nauki. [4] Art. 43 cyt. ustawy. [5] Dz. U. z 2025 r. poz. 881. [6] Dz. U. z 2023 r. poz. 2572 z późn. zm. [7] Zasady regulujące jego przeprowadzanie zawarte są w art. 44l ustawy o systemie oświaty oraz w § 15 rozporządzenia o ocenianiu. [8] Dz. U. z 2024 r. poz. 737, z późn. zm. [9] Posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, wydane zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 września 2017 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2061) ze względu na rodzaj niepełnosprawności wymieniony w przepisach § 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym (Dz. U. z 2020 r. poz. 1309), tj.: niesłyszenie, słabe słyszenie, niewidzenie, słabe widzenie, niepełnosprawność ruchową, w tym afazję, niepełnosprawność intelektualną w stopniu lekkim, umiarkowanym lub znacznym, autyzm, w tym zespół Aspergera, niepełnosprawności sprzężone. [10] Art. 68 ust. 1 pkt 10 ustawy – Prawo oświatowe. [11] Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737, z późn. zm.). [12] W praktyce w niektórych regionach „homeschooling” działa w szarej strefie.