Interpelacja w sprawie zasadności wniesienia przez Rzeczpospolitą Polską skargi do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej przeciwko Republice Federalnej Niemiec w związku z przedłużanymi kontrolami granicznymi

Interpelacja w sprawie zasadności wniesienia przez Rzeczpospolitą Polską skargi do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej przeciwko Republice Federalnej Niemiec w związku z przedłużanymi kontrolami granicznymi Interpelacja nr 10692 do ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie zasadności wniesienia przez Rzeczpospolitą Polską skargi do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej przeciwko Republice Federalnej Niemiec w związku z przedłużanymi kontrolami granicznymi Zgłaszający: Marta Stożek Data wpływu: 02-07-2025 Szanowny Panie Ministrze, w ostatnich miesiącach coraz większe zaniepokojenie obywateli Rzeczypospolitej Polskiej oraz władz lokalnych wzbudzają utrzymujące się jednostronne kontrole graniczne wprowadzone przez Republikę Federalną Niemiec na odcinku granicy z Polską. W opinii wielu obywateli, prawników oraz przedstawicieli środowisk akademickich i organizacji pozarządowych działania te są sprzeczne z obowiązującymi przepisami prawa Unii Europejskiej, w tym przede wszystkim z kodeksem granicznym Schengen, oraz naruszają fundamentalne zasady swobodnego przepływu osób i poszanowania praw podstawowych. Narastające ograniczenia w swobodnym przemieszczaniu się pomiędzy dwoma państwami członkowskimi wywołują realne negatywne konsekwencje społeczne, gospodarcze i psychologiczne dla mieszkańców regionów przygranicznych, przedsiębiorców, pracowników transgranicznych, uczniów i osób starszych korzystających z opieki zdrowotnej po obu stronach granicy. Mieszkańcy regionów przygranicznych, zwłaszcza w okolicach Zgorzelca i Görlitz, coraz częściej informują o realnych negatywnych skutkach, jakie wywołują kontrole po stronie niemieckiej: wielogodzinne korki, utrudniony dostęp do placówek zdrowia i oświaty, zakłócenia w transgranicznym transporcie publicznym i prywatnym, a także wzrost napięć społecznych. Dochodzi do sytuacji, w których pojazdy karetek pogotowia ratunkowego są opóźnione na przejściach granicznych, co zagraża zdrowiu i życiu pacjentów. Pracownicy dojeżdżający do pracy są zmuszeni do wcześniejszych wyjazdów i ponoszenia dodatkowych kosztów, a uczniowie i studenci spóźniają się na zajęcia lub rezygnują z edukacji po stronie niemieckiej. Działania niemieckich władz, choć tłumaczone względami bezpieczeństwa, nie są odpowiednio udokumentowane i nie spełniają warunku proporcjonalności, co podważa ich legalność na gruncie unijnego porządku prawnego. Zgodnie z art. 25 i 26 rozporządzenia (UE) 2016/399 przywrócenie kontroli na granicach wewnętrznych strefy Schengen może nastąpić wyłącznie w sytuacji poważnego zagrożenia porządku publicznego lub bezpieczeństwa wewnętrznego, na ściśle określony czas i po wcześniejszym poinformowaniu Komisji Europejskiej oraz innych państw członkowskich. Utrzymywanie kontroli w sposób długotrwały, bez jawnego i przekonującego uzasadnienia, stanowi zatem potencjalne naruszenie prawa Unii Europejskiej, w tym zasad proporcjonalności, konieczności i tymczasowości. W kontekście wieloletniego funkcjonowania strefy Schengen, której celem było zniesienie granic wewnętrznych i stworzenie obszaru wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, obecna praktyka może stanowić niebezpieczny precedens prowadzący do dezintegracji tego dorobku. W odpowiedzi na interpelację nr 7362 z dnia 7 lutego 2025 r. sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych pan Władysław Teofil Bartoszewski podkreślił jednoznacznie, że kontrole te są sprzeczne z duchem Schengen i stanowią wyzwanie dla współpracy europejskiej. Równocześnie wskazał, że decyzja o wystąpieniu ze skargą do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej leży w gestii Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji jako resortu właściwego w sprawach bezpieczeństwa i współpracy transgranicznej. W tym kontekście istotne jest ustalenie, czy ministerstwo planuje wykorzystać przysługujące Polsce instrumenty prawne w celu wyegzekwowania respektowania prawa unijnego przez inny kraj członkowski. Trybunał Sprawiedliwości UE w swoim orzecznictwie – w tym m.in. w wyroku z 26 kwietnia 2022 r. (C-444/17) – wielokrotnie podkreślał, że środki ograniczające swobodny przepływ osób w Unii muszą być wdrażane z najwyższą starannością i zgodnie z kryteriami wynikającymi z prawa pierwotnego i wtórnego UE. Naruszenie tych zasad może prowadzić do odpowiedzialności państwa członkowskiego przed trybunałem. Ponadto trybunał przypominał, że tymczasowość i proporcjonalność działań to nie tylko wymogi formalne, ale warunki sine qua non legalności przywracanych kontroli. W tym kontekście analiza zasadności i potencjalnych skutków skargi Rzeczypospolitej Polskiej przeciwko Republice Federalnej Niemiec powinna stać się przedmiotem poważnych prac analitycznych i prawnych, prowadzonych w oparciu o dane empiryczne i konsultacje z organizacjami społecznymi oraz partnerami europejskimi. W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania: Czy Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji prowadzi aktualnie bądź planuje rozpocząć analizy prawne oraz konsultacje z ekspertami prawa europejskiego w zakresie zasadności wniesienia przez Rzeczpospolitą Polską skargi do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej przeciwko Republice Federalnej Niemiec w związku z przedłużanymi kontrolami granicznymi? Czy ministerstwo pozostaje w stałym kontakcie z Ministerstwem Spraw Zagranicznych, a także z przedstawicielami Komisji Europejskiej, w celu omówienia potencjalnych kroków prawnych i politycznych, które mogłyby doprowadzić do zakończenia obecnych praktyk niemieckich? Czy MSWiA skierowało lub zamierza skierować do Komisji Europejskiej oficjalny wniosek o przeprowadzenie formalnej oceny zgodności działań Republiki Federalnej Niemiec z przepisami kodeksu granicznego Schengen, w tym w zakresie wymaganej proporcjonalności, zasady tymczasowości i obowiązku notyfikacji? Czy ministerstwo prowadzi dialog lub planuje nawiązać współpracę z odpowiednimi władzami innych państw członkowskich Unii Europejskiej, które również mogły zostać dotknięte jednostronnymi decyzjami strony niemieckiej w zakresie kontroli granicznych – takich jak Austria, Czechy, Belgia czy Francja – w celu wypracowania wspólnego stanowiska lub skoordynowanego działania na forum UE? Czy przewidziane są jakiekolwiek działania legislacyjne lub administracyjne, które miałyby na celu zabezpieczenie interesów obywateli RP dotkniętych skutkami niemieckich kontroli, w tym np. zapewnienie pomocy prawnej, interwencji konsularnych lub opracowanie ścieżek składania skarg indywidualnych do instytucji unijnych? Czy ministerstwo zbiera i analizuje dane statystyczne dotyczące liczby interwencji służb niemieckich wobec obywateli RP, w tym przypadków nieuzasadnionego zatrzymania, przeszukania pojazdu, zakłócenia ruchu drogowego lub odmowy wjazdu? Jeśli tak, czy dane te są publikowane i udostępniane opinii publicznej? Czy Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji opracowało scenariusze dalszego postępowania w sytuacji, gdyby kontrole graniczne były przedłużane w sposób permanentny lub rozszerzane na inne odcinki granicy, i jakie działania przewiduje w takim wypadku wobec partnera niemieckiego oraz instytucji unijnych? Z uwagi na wagę problemu, jego znaczenie dla jakości życia mieszkańców regionów przygranicznych, a także dla reputacji Rzeczypospolitej Polskiej jako państwa aktywnie broniącego zasady praworządności w UE, apeluję o podjęcie pilnych, spójnych i transparentnych działań zmierzających do ochrony praw naszych obywateli oraz do zapewnienia przestrzegania prawa wspólnotowego przez wszystkie państwa członkowskie, bez wyjątku. W sytuacji, w której jeden z filarów integracji europejskiej, jakim jest swoboda przemieszczania się w ramach strefy Schengen, zostaje bezpodstawnie ograniczany, obowiązkiem państwa członkowskiego jest stanowcze i proporcjonalne działanie w obronie praw swoich obywateli i wartości unijnych. Z wyrazami szacunku Marta Stożek Posłanka na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie zasadności wniesienia przez Rzeczpospolitą Polską skargi do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej przeciwko Republice Federalnej Niemiec w związku z przedłużanymi kontrolami granicznymi Odpowiedź na interpelację nr 10692 w sprawie zasadności wniesienia przez Rzeczpospolitą Polską skargi do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej przeciwko Republice Federalnej Niemiec w związku z przedłużanymi kontrolami granicznymi Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Maciej Duszczyk Warszawa, 28-07-2025 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer nr 10692 pani poseł Marty Stożek w sprawie zasadności wniesienia przez Rzeczpospolitą Polską skargi do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej przeciwko Republice Federalnej Niemiec w związku z przedłużanymi kontrolami granicznymi uprzejmie przedstawiam następujące informacje w zakresie właściwym dla Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA). W pierwszej kolejności należy wskazać, że wniesienie skargi o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego w trybie określonym w art. 259 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej [1] powinno być poprzedzone wniesieniem sprawy do Komisji Europejskiej, która po jej przeanalizowaniu przygotowuje uzasadnioną opinię. Ponadto, jeśli chodzi o kolejne, następujące po sobie przedłużenia tymczasowo przywróconych przez niektóre państwa członkowskie, w tym Niemcy, kontrole na granicach wewnętrznych, to zgodnie z art. 27a ust. 3 kodeksu granicznego Schengen [2] Komisja zobowiązana jest do wydania opinii dotyczących konieczności i proporcjonalności takiej kontroli, które mogą być istotne dla oceny materialnoprawnych podstaw do wniesienia skargi. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji jest w stałym kontakcie z właściwymi w omawianej sprawie podmiotami i instytucjami. Polscy przedstawiciele wielokrotnie zwracali uwagę na konieczność przestrzegania zasad tymczasowego przywracania kontroli na granicach wewnętrznych Unii Europejskiej. W ramach sprawowanej prezydencji w Radzie UE (styczeń – czerwiec 2025) Polska podjęła działania mające na celu włączenie informacji o negatywnych konsekwencjach kontroli granicznych do tzw. barometru Schengen – przygotowywanego przez Komisję Europejską dokumentu będącego podstawą dyskusji unijnych ministrów spraw wewnętrznych podczas obrad Rady Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych w części poświęconej funkcjonowaniu strefy Schengen (tzw. Rada Schengen). Informacje o negatywnych konsekwencjach kontroli na granicach wewnętrznych zostały również uwzględnione przez Komisję Europejską w corocznym raporcie o stanie strefy Schengen. Ponadto Komisja Europejska została poinformowana o wszelkich okolicznościach mających znaczenie dla decyzji o tymczasowym przywróceniu kontroli granicznej na granicy polsko-niemieckiej. Należy wskazać, że zgodnie z kodeksem granicznym Schengen Komisja Europejska prowadzi procedurę konsultacji z państwami członkowskimi, na które przywrócenie kontroli granicznej ma bezpośredni wpływ. Polska także jest stroną tych konsultacji. Oczekujemy również na opublikowanie przez Komisję Europejską opinii dotyczącej konieczności i proporcjonalności przywrócenia kontroli granicznej, która powinna zostać przedstawiona po zakończeniu procesu konsultacji z państwami członkowskimi. Przedmiotowa opinia musi zawierać przynajmniej: ocenę zgodności przywrócenia lub przedłużenia kontroli granicznej na granicach wewnętrznych z zasadami konieczności i proporcjonalności oraz ocenę tego, czy dostatecznie rozważono alternatywne środki mające na celu zaradzenie poważnemu zagrożeniu i jest wydawana w związku z przywróceniem lub przedłużeniem kontroli granicznej, prowadzącym do kontynuacji kontroli granicznej trwającej łącznie 12 miesięcy. Polska nie wyklucza podjęcia kolejnych kroków, w tym prawnych, mających na celu zniesienie kontroli na granicy z Niemcami. Strona polska podnosiła powyższą kwestię w dialogu z państwami, które również graniczą z Niemcami. Jednocześnie informuję, że rząd Polski zdecydował o przywróceniu kontroli granicznej na granicach wewnętrznych z Litwą i Republiką Federalną Niemiec z dniem 7 lipca br. na okres 30 dni – do dnia 5 sierpnia br. Kontrola graniczna jest prowadzona w sposób selektywny i proporcjonalny do zidentyfikowanego zagrożenia, tak by zminimalizować jakiekolwiek negatywne skutki dla podróżnych, w szczególności dla obywateli Unii Europejskiej korzystających ze swobody przemieszczania się, a także dla przewozów towarowych. Zapowiedzi o możliwości wprowadzenia przedmiotowego rozwiązania były sygnalizowane wielokrotnie, m.in. w czerwcu 2024 r. przez ministra spraw wewnętrznych i administracji po spotkaniu z minister spraw wewnętrznych Niemiec. Jednocześnie Polska niezmiennie postrzega jednak przywrócenie kontroli jako środek tymczasowy i stosowany wyłącznie w ostateczności, mając nadzieję, że w ramach dalszej współpracy z parterami zostaną wypracowane środki, które pozwolą na jak najszybsze zniesienie przywróconych kontroli. Informuję ponadto, że dane dotyczące liczby interwencji służb niemieckich wobec obywateli RP są danymi strony niemieckiej, niebędącymi w posiadaniu polskich instytucji. Z poważaniem z up. Maciej Duszczyk Podsekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej z dnia 13 grudnia 2007 r., Dz. U. C 202 z 7.6.2016 r. [2] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/399 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie unijnego kodeksu zasad regulujących przepływ osób przez granice ( kodeks graniczny Schengen ) Dz. U. L 077 z 23.3.2016 r.