Interpelacja w sprawie nielegalnych działań tzw. obywatelskich patroli na zachodniej granicy Polski

Interpelacja w sprawie nielegalnych działań tzw. obywatelskich patroli na zachodniej granicy Polski Interpelacja nr 10662 do ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie nielegalnych działań tzw. obywatelskich patroli na zachodniej granicy Polski Zgłaszający: Klaudia Jachira Data wpływu: 01-07-2025 Szanowny Panie Ministrze, w ostatnich dniach na terenie województw zachodniopomorskiego i lubuskiego odnotowano działania nieformalnych grup obywateli, którzy określają się mianem „patriotycznych patroli obywatelskich”. Zorganizowane poprzez media społecznościowe, grupy te podejmują próby „ochrony granicy” przed rzekomym napływem nielegalnych migrantów, prowadząc przy tym samodzielne kontrole, legitymowanie osób oraz działania przypominające funkcje służb porządkowych. Działania te - choć przedstawiane jako wyraz troski o bezpieczeństwo państwa - w rzeczywistości stanowią poważne naruszenie prawa i porządku konstytucyjnego. Ochrona granic oraz kontrola migracyjna należą wyłącznie do kompetencji wyspecjalizowanych służb państwowych: Straży Granicznej, Policji i odpowiednich agend administracji publicznej. Samozwańcze patrole nie mają żadnych podstaw prawnych do ingerencji w swobodę poruszania się osób ani do podejmowania czynności o charakterze quasi-policyjnym. Działanie takich "milicji" powiązanych z partiami politycznymi to realne zagrożenie dla porządku. Historia uczy, że takie formacje, jeśli im się pozwoli działać i wzrastać, mogą stanowić realne zagrożenie dla porządku konstytucyjnego. W związku z powyższym uprzejmie proszę Pana Ministra o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania: 1. Czy ministerstwo monitoruje działalność tzw. patroli obywatelskich przy granicy polsko-niemieckiej oraz osoby zaangażowane w te działania? 2. Jakie środki zostały dotąd podjęte w celu przeciwdziałania nielegalnym praktykom samowolnych legitymowań i „ochrony granicy” przez osoby prywatne? 3. Czy ministerstwu znana jest skala tychże nielegalnych kontroli prowadzonych przez osoby prywatne? 4. Czy ministerstwo planuje wprowadzenie dodatkowych rozwiązań prawnych lub operacyjnych w celu zapobiegania powstawaniu takich inicjatyw w przyszłości? 5. Czy znane są Panu Ministrowi przypadki naruszenia prawa przez uczestników tych „patroli”? Jeśli tak - czy zostały wobec nich wyciągnięte konsekwencje prawne? Z wyrazami szacunku

Odpowiedź na interpelację w sprawie nielegalnych działań tzw. obywatelskich patroli na zachodniej granicy Polski Odpowiedź na interpelację nr 10662 w sprawie nielegalnych działań tzw. obywatelskich patroli na zachodniej granicy Polski Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Czesław Mroczek Warszawa, 31-07-2025 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 10662 Pani Poseł Klaudii Jachiry w sprawie nielegalnych działań tzw. obywatelskich patroli na zachodniej granicy Polski, uprzejmie przedstawiam poniższe informacje. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że obecny Rząd Rzeczypospolitej Polskiej (RP) od początku przejęcia odpowiedzialności za sprawy naszego państwa podjął stanowcze działania w celu powstrzymania nielegalnej migracji i ograniczenia skali migracji legalnej. Przywrócenie kontroli i zapewnienie bezpieczeństwa to naczelna zasada strategii migracyjnej tego Rządu. W związku z presją migracyjną na granicy z Białorusią, która została sztucznie wykreowana przez władze Białorusi jako element działań hybrydowych, mających na celu destabilizację Polski i innych Państw Członkowskich Unii Europejskiej, Rząd RP podejmuje systemowe działania zmierzające do ograniczania i zapobiegania nielegalnej migracji. Najważniejsze z nich, to modernizacja istniejącej bariery oraz budowa zabezpieczenia elektronicznego na granicy z Białorusią. W latach 2024-2025 wzmocniono barierę fizyczną dodatkowymi poziomymi elementami, które wydłużają czas jej pokonania i zapewnią brak możliwości rozginania elementów pionowych bariery. Zmodernizowano barierę elektroniczną m.in. poprzez zamontowanie dodatkowej linii kamer do obserwacji bariery oraz dodatkowych punktów kamerowych do zabezpieczenia przepustów wodnych. Zakończono budowę bariery elektronicznej na odcinku rzek Świsłocz i Istoczanka oraz na odcinku rzeki Bug. Aktualnie trwa realizacja dwóch inwestycji związanych z modernizacją drogi technicznej oraz budową wież obserwacyjnych. Od dnia 13 czerwca 2024 r. została ustanowiona czasowa strefa buforowa na obszarach przyległych do granicy z Białorusią. Wprowadzony zakaz przyczynia się do zwiększenia poziomu bezpieczeństwa w rejonie objętym zakazem przebywania oraz ułatwia prowadzenie działań w ochronie granicy państwowej, zapewniając służbom realizującym zadania w tym rejonie tzw. bufor o odpowiedniej szerokości, na obszarze którego nie mogą przebywać osoby nieuprawnione. Wzmocniona została koordynacja działań pomiędzy służbami mundurowymi wykonującymi czynności na granicy polsko-białoruskiej. Utworzono m.in. Centrum Operacyjne, do zadań którego należy koordynowanie i ustalanie działań funkcjonariuszy Straży Granicznej, Policji oraz żołnierzy Sił Zbrojnych RP, a także zapewnienie wymiany informacji pomiędzy tymi służbami. Ponadto od 27 marca 2025 r. na granicy państwowej z Białorusią wprowadzono czasowe ograniczenie prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej w RP [1] . Istotą czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej jest to, że w czasie i miejscu jego stosowania organ Straży Granicznej nie będzie przyjmował wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej od cudzoziemców próbujących przekroczyć granicę, z wyjątkiem cudzoziemców uwzględnionych w grupach wrażliwych. Natomiast od 7 lipca br. przywrócono tymczasową kontrolę graniczną osób przekraczających granicę państwową z Republiką Federalną Niemiec oraz z Republiką Litewską [2] . Wprowadzone rozwiązania radykalnie ograniczyły liczbę nielegalnej migracji na granicy z Republiką Federalną Niemiec. W 2023 r. odnotowano około 12 tys. nielegalnych przekroczeń granicy polsko-niemieckiej przez cudzoziemców z historią podróży przez Białoruś, podczas gdy w 2024 r. było ich około 5 tys., co stanowi spadek o prawie 60% względem 2023 r., natomiast w okresie od 1 stycznia do 20 lipca br. – tylko około 950. Od początku 2024 r. Rząd RP prowadzi także konsekwentne działania mające na celu usunięcie istniejących wcześniej luk oraz nadużyć i uszczelnienie polityki migracyjnej, które przynoszą realne efekty. Po pierwsze wyeliminowane zostały nadużycia w ramach systemu wizowego skutkujące wydawaniem wiz cudzoziemcom, którzy korzystali z nich w sposób niezgodny z deklarowanym celem, wyłącznie w celu przedostania się do Polski lub przez Polskę do innych państw strefy Schengen, składając się na przebiegający przez Polskę strumień niekontrolowanej migracji. Rząd zreformował system wydawania zezwoleń na pracę dla cudzoziemców, w przypadkach, których wcześniej w żaden sposób nie weryfikowano czy zezwolenia takie są wydawane dla pozoru i nie sprawdzano rzetelności pracodawców. Z kolei ustawą z dnia 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej [3] wprowadzono wymagania w zakresie lepszej weryfikacji oraz odmowy wydania zezwolenia pracodawcom nierealizującym obowiązków w zakresie ubezpieczenia społecznego lub przekraczającym limit zatrudnienia cudzoziemców. Eliminowane są również nieuczciwe agencje zatrudnienia zaangażowane w proceder legalizacji wjazdu i pobytu cudzoziemców poprzez wprowadzenie kryterium prowadzenia działalności przez co najmniej 2 lata przed rozpoczęciem pośrednictwa w odniesieniu do cudzoziemców. Ponadto uszczelniony został system wizowy w zakresie wiz edukacyjnych poprzez doprecyzowanie przesłanek odmowy zatwierdzenia podmiotów prowadzących studia w celu przyjmowania cudzoziemców oraz objęcie zatwierdzeniami grup akademickich uczelni niepublicznych. W ramach procedury wydawania wizy konsulowie posiadają narzędzia prawne do szczegółowej weryfikacji czy nie występuje ryzyko nadużycia przyjazdu dla takich celów jak turystyka, biznes, studia czy odwiedziny rodziny, a także weryfikują stabilność sytuacji ekonomicznej cudzoziemców na podstawie szeregu obiektywnych kryteriów. Jednocześnie należy wskazać, że w dniu 15 października 2024 r. Rada Ministrów przyjęła dokument pn. „Odzyskać kontrolę. Zapewnić bezpieczeństwo. Kompleksowa i odpowiedzialna strategia migracyjna Polski na lata 2025-2030” [4] . Podstawowym założeniem Strategii migracyjnej jest stworzenie ram odpowiedzialnego zarządzania procesami migracyjnymi, pozwalających na zapewnienie bezpieczeństwa mieszkańcom Polski. Należy podkreślić, że Strategia przyjmuje nadrzędny priorytet bezpieczeństwa rozumiany jako zobowiązanie dla działań państwa na wszystkich poziomach, tak aby dokonujące się procesy migracyjne były szczegółowo regulowane i pozostawały pod kontrolą zarówno w zakresie celu przyjazdu, skali napływu, jak i państw pochodzenia cudzoziemców. Określenie zasad dostępu do terytorium Polski pozostaje w gestii Rządu Rzeczypospolitej Polskiej, przy jednoczesnym uwzględnieniu zobowiązań wynikających z członkostwa Polski w Unii Europejskiej, a w szczególności w strefie Schengen. Przedmiotowe zasady są regulowane w ramach polityki wizowej oraz procedur legalizacji pobytu cudzoziemców. Oba wymienione procesy są ze sobą ściśle związane, a ich celem jest niedopuszczanie do wjazdu i pobytu w Polsce osób niepożądanych. Należy podkreślić, że cudzoziemcy, którym zostanie udowodnione postępowanie sprzeczne z polskim prawem, będą podlegać powrotom przymusowym do państw ich pochodzenia. Pragnę jednocześnie wskazać, że nad bezpieczeństwem społeczności lokalnych czuwają odpowiednie służby i instytucje państwowe, w tym w szczególności Policja i Straż Graniczna, które działają na podstawie i zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Przedstawiając powyższe jednocześnie informuję, że aktywność tzw. patroli obywatelskich działających w rejonie trzech województw graniczących z Republiką Federalną Niemiec, tj.: zachodniopomorskiego, lubuskiego oraz dolnośląskiego jest odnotowywana przez Policję. Należy wyraźnie podkreślić że tzw. patrole obywatelskie nie posiadają żadnych uprawnień do legitymowania osób, wydawania poleceń lub podejmowania interwencji oraz użycia siły lub przymusu fizycznego, jak również nie mogą zatrzymywać pojazdów na drogach publicznych, żądać od kierujących pojazdami dokumentów oraz stosować jakiejkolwiek formy przymusu. Natomiast uprawnionymi do ochrony granic i utrzymania porządku i bezpieczeństwa publicznego są właściwe służby, przede wszystkim Policja i Straż Graniczna. Policja, jako organ władzy publicznej, działa na podstawie i w granicach prawa. Wobec powyższego w reakcji na działania tzw. patroli obywatelskich podejmuje czynności przewidziane przepisami prawa, w tym: legitymuje jej członków, poucza, wydaje polecenia zaprzestania czynności, w razie popełnienia czynu zabronionego – zatrzymuje osoby, zabezpiecza materiał dowodowy (nagrania, sprzęt), jak również – w konsekwencji – wszczyna postępowania w sprawach o wykroczenia lub postępowania przygotowawcze. Ponadto działania Policji skupiają się na rozpoznaniu charakteru zgromadzenia, a w przypadku gdy zgromadzenie jest nielegalne – wezwania do rozejścia się/ rozwiązania zgromadzenia, ewentualnie zatrzymania osób, które naruszają porządek publiczny lub nie podporządkowują się poleceniom. Dodatkowo informuję, że w związku z realizowanym od 7 lipca 2025 r. przywróceniem tymczasowo kontroli na granicach z Republiką Federalną Niemiec oraz z Republiką Litwy do wsparcia Straży Granicznej zostali skierowani policjanci. Zadaniem sił Policji kierowanych na granicę polsko-niemiecką jest kontrola wytypowanych pojazdów wjeżdżających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz wspieranie Straży Granicznej w reagowaniu na działania tzw. patroli obywatelskich w sytuacji popełniania wykroczeń lub przestępstw, jak również zakłócania bezpieczeństwa i porządku publicznego. Z poważaniem z up. Czesław Mroczek Sekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 marca 2025 r. w sprawie czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na podstawie art. 33a ust. 5 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. poz. 223 i 389). Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2025 r. (Dz. U. poz. 992) ograniczenie zostało przedłużone na kolejne 60 dni (od 25 lipca br.). [2] Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 3 lipca 2025 r. w sprawie przywrócenia tymczasowo kontroli granicznej osób przekraczających granicę państwową stanowiącą granicę wewnętrzną , Dz. U. poz. 876 [3] Dz. U. poz. 621. [4] Przyjęta uchwałą nr 120 Rady Ministrów z dnia 15 października 2024 r. Zwana dalej: Strategia