Interpelacja w sprawie ponoszenia opłat za naukę w szkole branżowej II stopnia przez uczniów niepełnoletnich objętych obowiązkiem nauki

Interpelacja w sprawie ponoszenia opłat za naukę w szkole branżowej II stopnia przez uczniów niepełnoletnich objętych obowiązkiem nauki Interpelacja nr 10628 do ministra edukacji w sprawie ponoszenia opłat za naukę w szkole branżowej II stopnia przez uczniów niepełnoletnich objętych obowiązkiem nauki Zgłaszający: Lidia Czechak Data wpływu: 30-06-2025 Szanowna Pani Minister, sprawa dotyczy młodzieży, która rozpoczęła edukację szkolną w wieku 6 lat, a obecnie - mając zaledwie 17 lat - ukończyła szkołę branżową I stopnia. Zgodnie z obowiązującym prawem, uczniowie, którzy nie ukończyli 18. roku życia, podlegają obowiązkowi nauki do końca roku szkolnego, w którym kończą 18 lat. W praktyce oznacza to, że uczniowie ci są zobowiązani do kontynuowania nauki - najczęściej w szkole branżowej II stopnia. Problem w tym, że np. w Jarocinie i okolicy nie ma żadnej bezpłatnej szkoły branżowej drugiego stopnia. Rodzice zmuszeni są do uiszczania każdego miesiąca czesnego lub zapisania niepełnoletniego dziecka do innej placówki, co oznacza codzienne dojazdy do znacznie oddalonej szkoły. Po szkole branżowej I stopnia młodzież niezainteresowana dalszą edukacją mogłaby iść do pracy, a reforma wprowadzająca obowiązek pójścia sześciolatków do szkoły spowodowała sytuację, że są de facto zmuszeni do płacenia czesnego i uczęszczania do szkoły branżowej II stopnia. W związku z powyżej przedstawioną sytuacją proszę o odpowiedź na następujące pytania: 1. Czy planowane są jakiekolwiek rozwiązania systemowe w celu zapewnienia bezpłatnej kontynuacji obowiązku nauki dla osób niepełnoletnich? 2. Czy rodzice mogą ubiegać się o refundację lub zwolnienie z opłat w przypadku braku dostępności bezpłatnych placówek spełniających wymóg dalszej nauki? 3. Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej ma wiedzę, ilu uczniów i rodzin dotyczy ten problem w skali kraju? Obecny stan jest skutkiem wcześniejszych zmian w systemie edukacji, które – jak się okazuje – nie zostały dostatecznie przeanalizowane pod kątem ich długofalowych skutków. Z wyrazami szacunku Lidia Czechak Poseł na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie ponoszenia opłat za naukę w szkole branżowej II stopnia przez uczniów niepełnoletnich objętych obowiązkiem nauki Odpowiedź na interpelację nr 10628 w sprawie ponoszenia opłat za naukę w szkole branżowej II stopnia przez uczniów niepełnoletnich objętych obowiązkiem nauki Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura Warszawa, 30-07-2025 Szanowna Pani Poseł, odpowiadając na Pani interpelację w sprawie ponoszenia opłat za naukę w szkole branżowej II stopnia przez uczniów niepełnoletnich objętych obowiązkiem nauki, przekazuję poniższe informacje. 1. Stosownie do postanowień art. 70 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe [1] (dalej: ustawa – Prawo oświatowe) nauka jest obowiązkowa do ukończenia 18. roku życia. Określony ustawą – Prawo oświatowe ustrój szkolny gwarantuje bezpłatną naukę w publicznych szkołach podstawowych i ponadpodstawowych [2] , a także na kwalifikacyjnych kursach zawodowych prowadzonych przez publiczne szkoły prowadzące kształcenie zawodowe oraz publiczne placówki kształcenia ustawicznego i centra kształcenia zawodowego, o których mowa w art. 2 pkt 4 ustawy – Prawo oświatowe [3] . Dla niepełnoletnich absolwentów branżowych szkół I stopnia system oświaty przewiduje pięć wariantów spełniania obowiązku nauki do wyboru , tj. uczęszczanie [4] : do branżowej szkoły II stopnia, albo na kwalifikacyjny kurs zawodowy, albo na praktykę absolwencką, o której mowa w ustawie z dnia 17 lipca 2009 r. o praktykach absolwenckich [5] , albo do liceum ogólnokształcącego dla dorosłych (poczynając od klasy drugiej), albo równocześnie na kwalifikacyjny kurs zawodowy i do liceum ogólnokształcącego dla dorosłych (poczynając od klasy drugiej). Tak więc uczeń, który ukończył branżową szkołę I stopnia przed ukończeniem 18. roku życia może: kontynuować kształcenie w bezpłatnej szkole publicznej (branżowej szkole II stopnia, liceum ogólnokształcącym dla dorosłych) lub na bezpłatnych kwalifikacyjnych kursach zawodowych prowadzonych przez publiczne jednostki systemu oświaty; rozpocząć pracę w wyuczonym zawodzie w formie praktyki absolwenckiej odbywanej u pracodawcy. Zakładanie publicznych szkół ponadpodstawowych (w tym branżowej szkoły II stopnia) oraz publicznych placówek kształcenia ustawicznego i centrów kształcenia zawodowego, o których mowa w art. 2 pkt 4 ustawy – Prawo oświatowe, należy do zadań własnych powiatu [6] . Stosownie do postanowień art. 88 ust. 4 pkt 1 powołanej ustawy, jeżeli szkoły prowadzone przez jednostkę samorządu terytorialnego nie pokrywają na danym terenie zapotrzebowania na kształcenie w określonym zakresie, samorząd może – po uzyskaniu pozytywnej opinii kuratora oświaty – udzielić zezwolenia na założenie szkoły publicznej przez osobę prawną inną niż jednostka samorządu terytorialnego lub osobę fizyczną. Przestrzeganie przepisów dotyczących obowiązku nauki wchodzi w zakres nadzoru pedagogicznego sprawowanego przez kuratora oświaty [7] , natomiast gmina kontroluje spełnianie obowiązku nauki przez młodzież zamieszkałą na terenie tej gminy [8] . Tak więc w razie trudności ze znalezieniem odpowiedniej ścieżki kształcenia dla absolwentów branżowej szkoły I stopnia z Jarocina lub okolic, rodzice niepełnoletnich uczniów mogą zwrócić się o pomoc do starosty jarocińskiego lub wielkopolskiego kuratora oświaty. 2. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w art. 70 ust. 3 ustanawia prawo rodziców do wyboru dla swojego dziecka szkoły innej niż publiczna oraz prawo obywateli i instytucji do zakładania i prowadzenia szkół niepublicznych, częściowo finansowanych przez państwo. Równocześnie sformułowana w art. 70 ust. 2 zdanie pierwsze Konstytucji RP zasada bezpłatności nauki dotyczy jedynie nauki w szkołach publicznych. Szkoły niepubliczne otrzymują dofinansowanie z budżetu państwa w postaci dotacji przyznawanych przez właściwe jednostki samorządu terytorialnego na zasadach określonych w ustawie z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych [9] . Jednakże korzystają one ze znacznej autonomii, co w szczególności daje im możliwość pozyskiwania środków na finansowanie działalności z wielu źródeł, w tym pobieranie od uczniów czesnego w wysokości określonej przez osobę prowadzącą daną szkołę. Sposób uzyskiwania środków finansowych na działalność szkoły niepublicznej powinien określać statut szkoły nadany przez osobę prowadzącą [10] . Z uwagi na zagwarantowane ustawą – Prawo oświatowe ww. możliwości spełniania obowiązku nauki w systemie szkolnictwa publicznego (bezpłatnego) w obecnym stanie prawnym nie ma regulacji przewidujących refundację opłat ponoszonych przez rodziców w przypadku wyboru dla swojego dziecka szkoły niepublicznej. 3. Zagadnienia związane z kontynuowaniem nauki w branżowej szkole II stopnia przez absolwentów branżowej szkoły I stopnia (w szczególności: będących osobami niepełnoletnimi) są wnikliwie analizowane m.in. w ramach monitoringu karier absolwentów szkół ponadpodstawowych prowadzonego przez Instytut Badań Edukacyjnych [11] na podstawie art. 26b ustawy – Prawo oświatowe, dodanego na mocy ustawy z dnia 25 lutego 2021 r. o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw [12] . Dane monitoringu karier absolwentów branżowych szkół I stopnia pozyskane na podstawie danych gromadzonych w systemie informacji oświatowej, o którym mowa w ustawie z dnia 15 kwietnia 2011 r. o systemie informacji oświatowej [13] , posłużyły m.in. do oszacowania środków finansowych niezbędnych dla realizacji praktyk absolwenckich. Włączenie od roku 2025 praktyk absolwenckich do katalogu form spełniania obowiązku nauki nastąpiło bowiem z myślą o niepełnoletnich absolwentach branżowej szkoły I stopnia, którzy rozpoczęli edukację szkolną w wieku 6 lat w związku z tzw. ustawą „sześciolatkową“, tj. ustawą z dnia 30 sierpnia 2013 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz o zmianie niektórych innych ustaw [14] , która od 1 września 2014 r. obniżyła wiek rozpoczynania nauki w szkole i objęła obowiązkiem szkolnym dzieci od 6. roku życia. Warto podkreślić, że od 1 czerwca 2025 r. pracodawcom przyjmującym na praktykę absolwencką niepełnoletnich absolwentów szkoły ponadpodstawowej w celu realizacji obowiązku nauki zagwarantowano dofinansowanie kosztów praktyki ze środków Funduszu Pracy [15] . Dostępność kształcenia w branżowej szkole II stopnia jest przedmiotem zainteresowania ze strony Ministerstwa Edukacji Narodowej od momentu wdrożenia dwustopniowego modelu kształcenia zawodowego w branżowej szkole I i II stopnia. Z dotychczasowych informacji na temat przebiegu rekrutacji do tego typu szkoły pozyskanych za pośrednictwem kuratorów oświaty wynika, że w obecnym stanie faktycznym i prawnym nie istnieje problem braku możliwości kontynuowania nauki w wybranym zawodzie przez absolwentów branżowych szkół I stopnia. Pragnę zapewnić Panią Poseł, że w kolejnych latach szkolnych zagadnienia dotyczące rekrutacji do branżowych szkół II stopnia w dalszym ciągu będą podlegały monitorowaniu, w tym także pod kątem zidentyfikowania i wyeliminowania ewentualnych barier dla tej ścieżki kształcenia niepełnoletnich absolwentów branżowych szkół I stopnia. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Henryk Kiepura Sekretarz Stanu [1] Dz. U. 2024 poz. 737 z późn. zm. [2] Art. 14 ust. 1 i art. 18 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe. [3] Art. 117 ust. 7 ustawy – Prawo oświatowe. [4] Art. 36 ust. 9, 12 i 15, art. 135 ust. 1, art. 141 ust. 7 ustawy – Prawo oświatowe. [5] Dz. U. 2018 poz. 1244 z późn. zm. [6] Art. 8 ust. 16 ustawy – Prawo oświatowe. [7] Art. 55 ust. 1 pkt 3 ustawy – Prawo oświatowe. [8] Art. 41 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe. [9] Dz. U. 2025 poz. 439 z późn. zm. [10] Art. 172 ust. 2 pkt 6 ustawy – Prawo oświatowe. [11] Raporty z monitoringu są dostępne na stronie https://www.gov.pl/web/edukacja/monitoring-karier-absolwentow-publicznych-i-niepublicznych-szkol-ponadpodstawowych3 . [12] Dz. U. poz. 619. [13] Dz. U. 2024 poz. 152 z późn. zm. [14] Dz. U. 2013 poz. 1265 [15] Art. 404 ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz. U. poz. 620 z późn. zm.