Interpelacja w sprawie ujawnionych planów ewakuacji dóbr kultury i potencjalnych scenariuszy relokacji cywilów bez zapewnienia przejrzystości, konsultacji i ochrony społeczeństwa oraz dostępu do podstawowej wiedzy na temat możliwości ewakuacji ludności

Interpelacja w sprawie ujawnionych planów ewakuacji dóbr kultury i potencjalnych scenariuszy relokacji cywilów bez zapewnienia przejrzystości, konsultacji i ochrony społeczeństwa oraz dostępu do podstawowej wiedzy na temat możliwości ewakuacji ludności Interpelacja nr 10593 do ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie ujawnionych planów ewakuacji dóbr kultury i potencjalnych scenariuszy relokacji cywilów bez zapewnienia przejrzystości, konsultacji i ochrony społeczeństwa oraz dostępu do podstawowej wiedzy na temat możliwości ewakuacji ludności Zgłaszający: Jarosław Sachajko, Anna Gembicka Data wpływu: 27-06-2025 Szanowny Panie Premierze, w ostatnich dniach media ujawniły, że rząd intensywnie pracuje nad planem ewakuacji najcenniejszych dzieł sztuki, zbiorów muzealnych, instrumentów, dokumentów oraz pamiątek narodowych ze 160 instytucji kultury . Plan ten – jak donosi m.in. Portal Samorządowy, TVN24 i Fakt – ma zostać wdrożony do końca 2025 roku i koordynowany jest przez wysokiego rangą urzędnika, byłego oficera kontrwywiadu wojskowego. Warto przypomnieć, że zaledwie kilka miesięcy temu sam premier Donald Tusk publicznie ostrzegał , że „Rosja może zaatakować w perspektywie trzech lat”. Było to głośne wystąpienie, które miało obudzić czujność społeczną i państwową. I co z tego wynikło? Dziś dowiadujemy się, że: dzieła sztuki mają plany ewakuacyjne, złoto i inne kosztowności są zabezpieczane w ramach systemów nadzoru i ochrony, a obywatele? Jak zwykle – nie wiedzą nic . Nie wiemy: kto, kiedy i na jakich zasadach miałby być ewakuowany, gdzie są punkty zbiórki, schrony, procedury alarmowe, jaki jest stan przygotowania infrastruktury kryzysowej. Mamy więc pełne procedury dla obrazów i rzeźb, ale żadnej konkretnej informacji dla rodzin z dziećmi, osób starszych, chorych, mieszkańców wschodnich województw . W ramach strategii rządu pojawiła się również szumna zapowiedź publikacji „książki dla obywateli” , mającej być praktycznym poradnikiem zachowania w sytuacjach nadzwyczajnych: podczas ataku, blackoutów, skażeń, ewakuacji. Zapowiadana była przez rządowe ośrodki jako kluczowy element „podnoszenia świadomości społecznej”. Nie została jednak wydana do dziś. Kolejna obietnica, która – jak wiele innych – pozostała w sferze deklaracji , a nie czynów, bo przecież – cóż szkodzi obiecać – prawda? Nie można budować bezpieczeństwa narodowego w oparciu o tajne instrukcje dla elit i sejfy dla muzealiów , podczas gdy miliony obywateli żyją w nieświadomości. Dla każdego rządu – szczególnie w czasie kryzysu – najcenniejszym zasobem powinna być ludność , nie wyłącznie złoto, stradivariusy i obrazy Matejki. Oczekuję pilnego udostępnienia założeń planu ewakuacyjnego, informacji o harmonogramie oraz rozliczenia z dotychczasowych deklaracji. Pytania do prezesa Rady Ministrów: Dlaczego rząd nie poinformował opinii publicznej i Sejmu o planach ewakuacji dóbr kultury, skoro to działania systemowe i wielkoskalowe? Czy plan ten obejmuje ewakuację ludności cywilnej? Jeśli tak, jakie są kryteria i harmonogram? Czy zamierzają Państwo przygotować publicznie dostępny plan ewakuacyjny dla społeczeństwa , w tym: punkty zbiórki, formy transportu, zasady priorytetyzacji ewakuowanych? Czy zostanie wydana zapowiadana przez Pana Premiera wiele miesięcy temu „książka przetrwania”? Jeśli tak, to dlaczego tak długo to trwa? Chyba że to element Państwa strategii: cóż szkodzi obiecać! Czy działania te są skoordynowane z samorządami, organizacjami ratowniczymi, ochotniczymi strażami pożarnymi, armią i służbami cywilnymi? Jakie środki budżetowe zabezpieczono na działania ewakuacyjne dla społeczeństwa, a jakie dla instytucji kultury? Czy plan przewiduje ochronę i relokację zasobów żywności, leków i podstawowych środków egzystencji, czy tylko dóbr materialnych?

Odpowiedź na interpelację w sprawie ujawnionych planów ewakuacji dóbr kultury i potencjalnych scenariuszy relokacji cywilów bez zapewnienia przejrzystości, konsultacji i ochrony społeczeństwa oraz dostępu do podstawowej wiedzy na temat możliwości ewakuacji ludności Odpowiedź na interpelację nr 10593 w sprawie ujawnionych planów ewakuacji dóbr kultury i potencjalnych scenariuszy relokacji cywilów bez zapewnienia przejrzystości, konsultacji i ochrony społeczeństwa oraz dostępu do podstawowej wiedzy na temat możliwości ewakuacji ludności Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Wiesław Leśniakiewicz Warszawa, 25-07-2025 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 10593 pana posła Jarosława Sachajki i pani poseł Anny Gembickiej w sprawie ujawnionych planów ewakuacji dóbr kultury i potencjalnych scenariuszy relokacji cywilów bez zapewnienia przejrzystości, konsultacji i ochrony społeczeństwa oraz dostępu do podstawowej wiedzy na temat możliwości ewakuacji ludności – skierowaną do prezesa Rady Ministrów – przekazaną [1] zgodnie z właściwością do ministra spraw wewnętrznych i administracji w celu udzielenia odpowiedzi w porozumieniu z ministrem kultury i dziedzictwa narodowego – uprzejmie przedstawiam poniższe informacje. Zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym [2] tworzy się Krajowy Plan Zarządzania Kryzysowego oraz wojewódzkie, powiatowe i gminne plany zarządzania kryzysowego. W art. 38 ustawy z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej [3] (dalej: ustawa ) wskazano, że w planach, o których mowa w art. 5 ustawy o zarządzaniu kryzysowym, mają znajdować się między innymi plany ewakuacji ludności. Natomiast zgodnie z art. 39 ustawy plan ewakuacji ludności obejmuje zagadnienia przemieszczenia ludności z miejsc zagrożonych i przyjęcie jej w miejscach bezpiecznych w sytuacji zagrożenia wojną, w przypadku przewidywanego wystąpienia klęski żywiołowej, w czasie wojny i w przypadku wystąpienia klęski żywiołowej. Plan ewakuacji ludności powinien zawierać: liczbę osób przewidzianych do ewakuacji na danym obszarze; wskazanie infrastruktury transportowej (lądowej, wodnej i powietrznej) do wykorzystania podczas ewakuacji; wskazanie miejsc zakwaterowania przygotowanych na potrzeby przyjęcia ludności w miejscach ewakuacji; wskazanie sił i środków transportowych niezbędnych do przeprowadzenia ewakuacji na danym obszarze; wskazanie sił i środków niezbędnych do zabezpieczenia procesu ewakuacji oraz ochrony pozostawionego mienia; wskazanie osób odpowiedzialnych za koordynację i wsparcie działań związanych z przeprowadzeniem ewakuacji na danym obszarze; wskazanie sposobu powiadamiania ludności o ewakuacji. Zgodnie z przepisami ustawy wójt oraz starosta opracowują, odpowiednio dla obszaru gminy i obszaru powiatu, wkłady do wojewódzkiego planu ewakuacji ludności. Wojewoda przygotowuje wojewódzki plan ewakuacji ludności na podstawie przedstawionych mu wkładów i przy uzgodnieniu go z Rządowym Centrum Bezpieczeństwa (RCB). Krajowy plan ewakuacji jest przygotowywany przez dyrektora RCB na podstawie wojewódzkich planów ewakuacji ludności i zatwierdzany przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych. Obecnie RCB we współpracy z Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) i Sztabem Generalnym Wojska Polskiego przygotowuje wytyczne dla wojewódzkich planów ewakuacji ludności. Ujednolicenie i doprecyzowanie zawartości wojewódzkich planów ewakuacji ma na celu zachowanie spójności działań, w tym w przypadku ewakuacji przekraczającej obszar jednego województwa. Należy również zauważyć, że rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 maja 2025 r. w sprawie ewakuacji ludności oraz zabezpieczenia mienia [4] określa szczegółowy sposób realizacji działań w zakresie ewakuacji ludności oraz zabezpieczenia mienia. Przedmiotowe rozporządzenie reguluje szereg zagadnień wskazanych w interpelacji państwa posłów, w tym m.in. sposoby wyznaczania miejsc ewakuacji i miejsc przyjęcia oraz organizacji transportu. W związku z powyższym sugestie zawarte w niniejszym wystąpieniu, o braku przepisów prawa w omawianym obszarze, są nieuzasadnione. Natomiast kwestie dotyczące podziału środków finansowych na zadania ochrony ludności i obrony cywilnej zostały zawarte w Programie Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej (POLiOC). Przy czym warto zauważyć, że ewakuacja jest jednym z elementów całościowego systemu ochrony ludności i obrony cywilnej. Wśród wydatków przewidzianych w POLiOC na „Utrzymanie i rozwój podmiotów ochrony ludności i organizacji pozarządowych, w tym krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego, Państwowego Ratownictwa Medycznego i jednostek ochrony przeciwpożarowej“, przewidziano środki w wysokości: 11 484 270 000,00 zł w 2025 r. oraz 11 083 210 100,00 zł w 2026 r. W ramach powyższego zadania znajduje się m.in. sprzęt do ewakuacji. Odnosząc się do zagadnienia koordynacji działań dotyczących ewakuacji należy wskazać, że w art. 40-44 ustawy został szczegółowo określony sposób współdziałania organów i służb przy opracowywaniu planów ewakuacji. W zakresie realizacji ewakuacji ustawa w art. 122 ust. 5 wskazuje, że organa obrony cywilnej oraz Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej współdziałają przy realizacji ewakuacji ludności. Warto zauważyć, że elementy wiedzy o zachowaniu się w czasie ewakuacji zostaną uwzględnione w ramach przygotowywanego przez MSWiA we współpracy z Ministerstwem Obrony Narodowej oraz ekspertami Poradnika bezpieczeństwa . Wskazana publikacja stanowi jedno z narzędzi edukacyjnych w ramach budowanego systemu gotowości i odporności społeczeństwa na zagrożenia związane z kryzysem i wojną. Prace nad poradnikiem są na zaawansowanym etapie. Ponadto w związku z wejściem w życie ustawy został utworzony specjalny serwis internetowy gov.pl/obrona-cywilna. Na wskazanej stronie znajdują się informacje o działaniach MSWiA związanych z wdrażaniem w życie ustawy , akty prawne, materiały informacyjne (m.in. infografiki, press kit) oraz kalendarium wydarzeń. Dodatkowo na stronie znajduje się zakładka Informacje z regionów , w której są prezentowane działania urzędów wojewódzkich w zakresie wdrażania w życie ustawy . Jednocześnie informuję, że MSWiA na bieżąco informuje zarówno media, jak i społeczeństwo o podejmowanych przez resort działaniach za pośrednictwem strony internetowej MSWiA gov.pl/mswia oraz mediów społecznościowych (w serwisach: X, Bluesky, Facebook, Instagram, YouTube, LinkedIn). Również kierownictwo resortu w trakcie konferencji prasowych przekazuje informacje o najistotniejszych działaniach resortu. Szczegółowe informacje w powyższym obszarze znajdują się na stronie internetowej MSWiA: https://www.gov.pl/web/mswia/aktualnosci . Natomiast w odniesieniu do kwestii ochrony dóbr kultury poniżej przedstawiam informacje przekazane przez ministra kultury i dziedzictwa narodowego [5] w omawianym obszarze. Prace podejmowane w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego (MKiDN) związane z ochroną dóbr kultury na czas wojny na poziomie krajowym ściśle wiążą się z realizacją zadań wynikających z wejścia w życie ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej. Zgodnie z art. 45 ustawy minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, działając w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw wewnętrznych oraz ministrem obrony narodowej, został zobowiązany do opracowania krajowego planu ochrony dóbr kultury na czas wojny. Plan ten ma być opracowany w oparciu o wykaz najcenniejszych dóbr kultury ruchomych i nieruchomych, które zostaną przygotowane przez generalnego konserwatora zabytków, naczelnego dyrektora Archiwów Państwowych, dyrektora Biblioteki Narodowej w Warszawie, dyrektora państwowej instytucji kultury wyspecjalizowanej w dziedzinie muzealnictwa oraz ochrony zbiorów, a także dyrektora państwowej instytucji kultury odpowiedzialnej za opiekę nad zabytkami. Krajowy plan ochrony dóbr kultury na czas wojny, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, powinien uwzględniać następujące elementy: planowanie ochrony najcenniejszych dóbr kultury; sposoby ochrony najcenniejszych dóbr kultury; miejsca ukrycia najcenniejszych ruchomych dóbr kultury; siły i środki do realizacji zadań ochrony dóbr kultury; kierowanie ochroną najcenniejszych dóbr kultury; wskazanie najcenniejszych dóbr kultury planowanych do objęcia ochroną. Szczegółowy zakres planu obejmuje także: wskazanie działań na czas wojny w celu ochrony najcenniejszych dóbr kultury; wskazanie sposobów ochrony najcenniejszych dóbr kultury nieruchomych, które są najbardziej zagrożone; miejsca, rodzaje i wykazy najcenniejszych dóbr kultury ruchomych podlegających rozśrodkowaniu i ewakuacji; wskazanie sposobów ochrony najcenniejszych dóbr kultury ruchomych podlegających ochronie w miejscach stałego przechowywania; miejsca, wykazy i sposoby ewentualnej ewakuacji najcenniejszych ruchomych dóbr kultury poza granice Rzeczypospolitej Polskiej w czasie wojny; ogólne zestawienie kosztów, nakładów pracy, materiałów i urządzeń przewidzianych do prac zabezpieczających oraz do rozśrodkowania lub ewakuacji najcenniejszych dóbr kultury; wskazanie przygotowanych miejsc przeznaczonych do ukrycia najcenniejszych ruchomych dóbr kultury; wykazy służb, jednostek, instytucji, organizacji i rzeczoznawców przewidzianych do udzielenia specjalistycznej pomocy w sytuacji zagrożenia najcenniejszych dóbr kultury; system kierowania ochroną najcenniejszych dóbr kultury, koordynacji, współdziałania, powiadamiania i łączności oraz informowania o stratach; rozmieszczenie na mapie najcenniejszych dóbr kultury planowanych do ochrony w pierwszej kolejności; wskazanie miejsc ukrycia i ewakuacji najcenniejszych dóbr kultury ruchomych na terenie Rzeczypospolitej Polskiej oraz głównych i zapasowych tras ewakuacji. Należy również podkreślić, że obecnie obowiązujące przepisy ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami [6] nakładają na ministra kultury i dziedzictwa narodowego obowiązek opracowania krajowego planu ochrony zabytków na wypadek konfliktu zbrojnego oraz sytuacji kryzysowych, a także koordynacji działań, mających na celu zabezpieczenie zabytków przed skutkami tych zagrożeń. Krajowy plan ochrony zabytków podlega corocznej aktualizacji w terminie do 31 marca każdego roku. Natomiast wraz z wejściem w życie krajowego planu ochrony dóbr kultury na czas wojny dotychczasowe regulacje utracą moc obowiązującą. Wobec powyższego MKiDN, mając na uwadze obowiązek realizacji dokumentu w nowej formie, obecnie prowadzi intensywne prace nad wdrożeniem regulacji wynikających z ustawy . Priorytetem we wskazanym zakresie jest opracowanie oraz wydanie rozporządzenia zawierającego wykaz podmiotów zobowiązanych do sporządzenia planu ochrony dóbr kultury na czas wojny, a także określającego tryb zgłaszania tych podmiotów celem ich wpisania do wspomnianego wykazu. W powyższym procesie uwzględniana będzie wartość oraz znaczenie obiektów i zbiorów znajdujących się w dyspozycji poszczególnych podmiotów dla dziedzictwa narodowego. Równolegle do prowadzonych działań legislacyjnych i projektowych MKiDN aktywnie angażuje się w szeroko zakrojone przedsięwzięcia dyplomatyczne oraz rozwija współpracę na arenie międzynarodowej. Podkreślić należy, że proces wdrażania nowych przepisów prawa oraz kompleksowego systemu ochrony dóbr kultury jest długotrwały i wymaga zaangażowania wielu instytucji, specjalistów oraz partnerów zagranicznych. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego dokłada wszelkich starań, aby przedmiotowe prace przebiegały sprawnie, z zachowaniem najwyższych standardów merytorycznych i organizacyjnych. W stanowisku ministra kultury i dziedzictwa narodowego podkreślono, że działania podejmowane przez MKiDN są realizowane w ścisłym nawiązaniu do przepisów ustawy , która została przyjęta przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. Sam fakt wykonywania krajowego planu ochrony dóbr kultury wynika z delegacji ustawowej, co oznacza, że opinia publiczna została poinformowana o podstawach prawnych tych działań. Należy jednocześnie zaznaczyć, że zgodnie z przepisami ustawy sporządzanie przedmiotowego planu ochrony dóbr kultury na czas wojny odbywa się z zachowaniem zasad ochrony informacji niejawnych. W konsekwencji szczegółowe rozwiązania oraz konkretne działania związane z realizacją ww. planów nie mogą być udostępniane ze względu na wymogi bezpieczeństwa narodowego. Z poważaniem z up. Wiesław Leśniakiewicz Podsekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Pismem pana Jakuba Stefaniaka, sekretarza stanu, zastępcy szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, o sygn. DSP.INT.4510.277.2025. [2] Dz. U. 2023 poz. 122 z późn. zm. [3] Dz. U. poz. 1907. [4] Dz. U. poz. 765. [5] Pismem o sygn. BM-WP.055.148.2025. [6] Dz. U. 2024 poz. 1292.