Interpelacja w sprawie przeciwdziałania dezinformacji w sieci wśród młodzieży

Interpelacja w sprawie przeciwdziałania dezinformacji w sieci wśród młodzieży Interpelacja nr 10587 do ministra cyfryzacji, ministra edukacji w sprawie przeciwdziałania dezinformacji w sieci wśród młodzieży Zgłaszający: Małgorzata Pępek Data wpływu: 27-06-2025 Szanowna Pani Ministro, Szanowny Panie Ministrze! Media społecznościowe i Internet stały się głównym źródłem informacji dla milionów obywateli, w szczególności młodych ludzi. Z raportów i badań opinii publicznej jednoznacznie wynika, że coraz więcej osób – szczególnie uczniów i studentów – czerpie wiedzę o świecie nie z profesjonalnych źródeł medialnych, ale z krótkich postów, filmików, relacji czy memów publikowanych na platformach takich jak TikTok, Instagram, YouTube czy X (dawniej Twitter). Niestety, rosnące znaczenie mediów społecznościowych niesie ze sobą poważne zagrożenie – masowe rozpowszechnianie dezinformacji, czyli fałszywych, zmanipulowanych lub wprowadzających w błąd treści, które mają na celu kształtowanie postaw społecznych, wpływanie na emocje lub decyzje polityczne, a niekiedy również komercyjne czy ideologiczne. Szczególnie niepokojące jest to, że młodzież – z uwagi na brak wykształconych nawyków krytycznego myślenia, niewystarczającą edukację medialną oraz silne zaangażowanie emocjonalne – jest szczególnie podatna na fake newsy. Młodzi ludzie nie weryfikują źródeł, nie sprawdzają kontekstu, nie mają narzędzi do oceny wiarygodności informacji. Tymczasem to właśnie wśród nich dezinformacja może wyrządzić największe szkody: od utraty zaufania do instytucji państwowych i nauki, przez podatność na teorie spiskowe i radykalizację poglądów, aż po niebezpieczne zachowania zdrowotne (np. rezygnacja ze szczepień, stosowanie „cudownych terapii”, negowanie zagrożeń klimatycznych itp.). Ostatnie wybory prezydenckie w Polsce pokazały, jak niebezpieczne może być oddziaływanie fake newsów w mediach społecznościowych na młodych wyborców. Wiele osób z najmłodszych grup wyborczych kształtowało swoje opinie i decyzje polityczne wyłącznie na podstawie emocjonalnych i często zmanipulowanych treści z Internetu. To zjawisko budzi poważny niepokój i powinno być potraktowane jako sygnał alarmowy – zarówno dla systemu edukacji, jak i dla administracji odpowiedzialnej za cyfryzację i bezpieczeństwo informacyjne państwa. W związku z powyższym, zwracam się do Państwa z prośbą o przedstawienie strategii dotyczącej przeciwdziałania dezinformacji w sieci, ze szczególnym uwzględnieniem ochrony najmłodszych użytkowników Internetu. Zwracam uwagę, że działania takie powinny mieć charakter systemowy, międzyresortowy i długofalowy. W związku z tym proszę o odpowiedzi na następujące pytania: Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej prowadzi obecnie jakiekolwiek kampanie informacyjne skierowane do młodzieży, rodziców i nauczycieli dotyczące rozpoznawania i zgłaszania fałszywych informacji w sieci? Jeśli tak – jaka jest ich forma, zasięg i planowane rezultaty? Czy Ministerstwo Cyfryzacji prowadzi współpracę z platformami społecznościowymi (Facebook, Instagram, TikTok, YouTube, X, Twitch, Discord itp.) w zakresie oznaczania, usuwania lub ograniczania zasięgu treści dezinformacyjnych? Jakie są efekty tej współpracy? Czy planowane są porozumienia lub nowe regulacje w tym zakresie? Czy uczniowie szkół podstawowych i ponadpodstawowych są obecnie objęci systemowymi programami edukacji medialnej i cyfrowej, uczącymi rozpoznawania manipulacji, analizowania źródeł informacji i rozumienia mechanizmów działania algorytmów platform społecznościowych? Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej planuje rozszerzenie tych działań? Czy rząd planuje uruchomienie państwowej platformy do zgłaszania fake newsów i dezinformacji? Jeśli nie – czy rozważana jest taka inicjatywa? Czy Ministerstwo Cyfryzacji lub inne instytucje rządowe wspierają finansowo i organizacyjnie niezależne inicjatywy fact-checkingowe, organizacje pozarządowe lub projekty badawcze zajmujące się walką z dezinformacją? Jeśli tak – w jakim zakresie? Czy prowadzone są badania opinii publicznej dotyczące świadomości zagrożeń dezinformacją, zwłaszcza wśród młodzieży? Czy ministerstwa posiadają dane ilościowe i jakościowe dotyczące skali zjawiska? Czy rozważane są zmiany legislacyjne zwiększające odpowiedzialność platform internetowych za treści publikowane przez użytkowników, w szczególności w kontekście niepełnoletnich odbiorców i treści dezinformacyjnych? Czy w szkołach dostępne są narzędzia wspierające nauczycieli w prowadzeniu zajęć przeciwdziałających dezinformacji – takie jak gotowe scenariusze lekcji, materiały edukacyjne, platformy cyfrowe? Czy planowane są szkolenia dla nauczycieli w tym zakresie? Czy ministerstwa rozważają współpracę z popularnymi influencerami i twórcami internetowymi, którzy mają realny wpływ na młodzież, w celu prowadzenia kampanii edukacyjnych na temat dezinformacji? W jaki sposób Państwo oceniają skuteczność dotychczasowych działań na rzecz walki z dezinformacją w sieci? Czy istnieje system monitoringu i ewaluacji wpływu podejmowanych działań na świadomość informacyjną młodych użytkowników? Czy rozważają Państwo możliwość stworzenia mechanizmu odpowiedzialności prawnej za świadome szerzenie dezinformacji, w szczególności gdy dotyczy ona zdrowia publicznego, bezpieczeństwa państwa lub porządku konstytucyjnego? Z wyrazami szacunku Małgorzata Pępek Poseł na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie przeciwdziałania dezinformacji w sieci wśród młodzieży Odpowiedź na interpelację nr 10587 w sprawie przeciwdziałania dezinformacji w sieci wśród młodzieży Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer Warszawa, 24-07-2025 Szanowna Pani Poseł , Minister Edukacji rozumie wagę działań dotyczących wspierania rozwoju umiejętności uczniów w zakresie rozpoznawania i właściwego reagowania na dezinformację. Dlatego już od kilku lat w podstawowych kierunkach realizacji polityki oświatowej państwa, w tym także w roku szkolnym 2025/2026, uwzględnia się rozwijanie umiejętności uczniów, dotyczących krytycznej analizy informacji dostępnych w Internecie. Działania, które są umieszczane w podstawowych kierunkach realizacji polityki oświatowej państwa w danym roku szkolnym wskazują wszystkim podmiotom zaangażowanych w proces kształcenia najważniejsze kierunki działań, które powinny uwzględniać w swoich planach. W przypadku placówek doskonalenia nauczycieli oznacza to konieczność przygotowania przez nie oferty doskonalenia zawodowego dla nauczycieli, uwzględniającej tę tematykę. Również planowane przez Ministra Edukacji szkolenia dla nauczycieli w obszarze umiejętności cyfrowych, realizowane na poziomie centralnym, uwzględniają w swoich programach zagadnienia dotyczące krytycznej analizy informacji dostępnych w Internecie. Do 2028 roku ze szkoleń skorzysta ponad 100 tys. nauczycieli. Wśród innych działań edukacyjnych, wspierających umiejętności uczniów w zakresie rozpoznawania i zgłaszania fałszywych informacji zamieszczonych w sieci, można wymienić m.in. obejmowanie patronatem honorowym lub udział Ministra Edukacji w komitetach honorowych wydarzeń i programów, których istotnym komponentem są zagadnienia związane z przeciwdziałaniem dezinformacji, bezpieczeństwem cyfrowym oraz świadomym i odpowiedzialnym korzystaniem z zasobów internetowych. Przykładami tego typu inicjatyw są: Digital Youth Forum 2025 – wydarzenie edukacyjne promujące świadome i odpowiedzialne korzystanie z Internetu, skierowane do młodzieży. 19. Międzynarodowa Konferencja „Bezpieczeństwo dzieci i młodzieży w Internecie” – platforma wymiany wiedzy i dobrych praktyk dla nauczycieli, specjalistów oraz rodziców, uwzględniająca również problematykę dezinformacji. Dzień Bezpiecznego Internetu 2025 (DBI 2025) – coroczna ogólnopolska inicjatywa edukacyjna dotycząca zagrożeń w sieci, w tym zjawiska fake newsów, skierowana do uczniów, szkół oraz rodzin. Predator Games – edycja III – największy ogólnopolski turniej e-sportowy skierowany do szkół i uczniów, którego integralnym elementem są działania edukacyjne w zakresie bezpieczeństwa cyfrowego oraz rozwijania krytycznego myślenia w przestrzeni internetowej. CyberSkiller Challenge – edycja 5 – konkurs popularyzujący wiedzę z zakresu cyberbezpieczeństwa wśród młodzieży, ze szczególnym uwzględnieniem umiejętności identyfikowania zagrożeń online, w tym fałszywych informacji. Program edukacji cyfrowej „Digital Wizards” – projekt rozwijający kompetencje cyfrowe i medialne uczniów, z naciskiem na kształtowanie umiejętności krytycznego myślenia i rozpoznawania manipulacji informacyjnych. Objęcie powyższych inicjatyw patronatem Ministra Edukacji przyczynia się do zwiększenia ich zasięgu oraz rangi, a tym samym wzmacnia działania edukacyjne skierowane do młodzieży, rodziców i nauczycieli w obszarze bezpiecznego funkcjonowania w środowisku cyfrowym. Ministerstwo Edukacji Narodowej współpracowało także z Fundacją PZU przy organizacji konkursu “Postaw na #CzystyPrzekaz” skierowanego do uczniów szkół ponadpodstawowych, który zachęcał do działania na rzecz świadomego i bezpiecznego korzystania z Internetu. Jego celem było stworzenie projektu lub pomysłu na działanie, które pomoże radzić sobie z dezinformacją i wyzwaniami cyfrowego świata. Należy także wskazać, że bezpieczeństwo informacyjne było jednym z priorytetów polskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej. Ponadto przeciwdziałanie dezinformacji, a także wzmacnianie odporności na przekazywane w treści medialnej fake newsy (co przyczyni się do budowania bardziej odpowiedzialnego i świadomego obywatela), to jeden z celów programu „Młodzi obywatele” na 2025 r., skierowanego do organizacji pozarządowych, w tym organizacji harcerskich, oraz podmiotów prowadzących statutową działalność w zakresie oświaty i wychowania, będących podmiotami prowadzącymi działalność w sferze pożytku publicznego wymienionych w art. 3 ust. 3 pkt 1 i 4 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie [1] . Pracownicy komórki organizacyjnej MEN odpowiedzialnej za prowadzenie polityki informacyjno-promocyjnej biorą udział w szkoleniach, warsztatach i spotkaniach, których tematyka dotyczy rozpoznawania i zgłaszania fałszywych informacji w sieci. MEN rozważa także nawiązanie współpracy z influencerami i twórcami cyfrowymi celem podjęcia ewentualnych działań na rzecz przeciwdziałania dezinformacji. Minister Edukacji spotyka się m.in. z ekspertami, przedstawicielami organizacji pozarządowych w celu przeciwdziałania dezinformacji w sieci wśród dzieci i młodzieży. Pod kierownictwem Minister Barbary Nowackiej powstał Zespół ds. współpracy z organizacjami pozarządowymi, jako organ pomocniczy Ministra Edukacji [2] . Jego celem jest wzmocnienie współpracy z organizacjami pozarządowymi, dla których istotne jest dobre funkcjonowanie uczniów w sprzyjającej atmosferze szkół i placówek, w pełni realizujących cele i zadania edukacyjne, wychowawcze i profilaktyczne, kształtujących właściwe postawy dzieci i młodzieży. Zadaniem Zespołu jest przygotowanie propozycji rozwiązań w zakresie współpracy organizacji pozarządowych ze szkołami i placówkami, w tym organizacji pracy przedszkoli, szkół i placówek, działalności edukacyjnej, wychowawczej, profilaktycznej i opiekuńczej czy edukacji włączającej i profilaktyki zdrowia psychicznego. Przedstawiciele organizacji pozarządowych zadeklarowali udział w pracach w siedmiu grupach roboczych między innymi w grupie świata cyfrowego i edukacji technologicznej , której działania skoncentrowane są m.in. na szeroko rozumianych zagrożeniach wynikających z łatwego dostępu młodych ludzi do świata cyfrowego i nowych technologii, m.in. krytycznego myślenia wobec treści on-line oraz analizy wpływu rewolucji technologicznej, w tym sztucznej inteligencji, na edukację i życie społeczne. Aktualnie członkowie grupy opracowują rekomendacje, oparte na wiedzy i doświadczeniu członków zespołu, które zostaną przekazane Ministrowi Edukacji. Edukacja medialna jest stałym i integralnym elementem kształcenia ogólnego. Obowiązkowe cele kształcenia i treści nauczania określa podstawa programowa [3] . Są one realizowane na każdym etapie edukacyjnym odpowiednio do wieku, możliwości i potrzeb edukacyjnych uczniów. Najważniejsze umiejętności rozwijane w ramach kształcenia ogólnego to m. in.: sprawne komunikowanie się w języku polskim oraz w językach obcych nowożytnych, poszukiwanie, porządkowanie, krytyczna analiza oraz wykorzystanie informacji z różnych źródeł, kreatywne rozwiązywanie problemów z różnych dziedzin ze świadomym wykorzystaniem metod i narzędzi wywodzących się z informatyki, w tym programowanie. Zapisy podstawy programowej stanowią, że zadaniem szkoły jest wprowadzenie uczniów w świat literatury, ugruntowanie ich zainteresowań czytelniczych oraz wyposażenie w kompetencje czytelnicze potrzebne do krytycznego odbioru utworów literackich i innych tekstów kultury. Ponadto szkoła ma przygotowywać do dokonywania świadomych i odpowiedzialnych wyborów w trakcie korzystania z zasobów dostępnych w Internecie, krytycznej analizy informacji, bezpiecznego poruszania się w przestrzeni cyfrowej, w tym nawiązywania i utrzymywania opartych na wzajemnym szacunku relacji z innymi użytkownikami sieci. Zagadnienia z zakresu edukacji medialnej uwzględnia w szczególności podstawa programowa przedmiotów: języka polskiego, informatyki, języka obcego nowożytnego, plastyki, muzyki oraz historii sztuki: język polski: Analiza tekstów kultury, w tym mediów (np. filmów, reklam), rozwijanie umiejętności krytycznego myślenia o przekazach medialnych. informatyka: Nauka obsługi programów do edycji grafiki, wideo, tworzenia prezentacji, rozwijanie kompetencji cyfrowych. języki obce nowożytne: Analiza tekstów i materiałów audiowizualnych w językach obcych, rozwijanie umiejętności komunikacji w środowisku cyfrowym. plastyka, muzyka, historia sztuki: Tworzenie i odbiór dzieł sztuki w różnych mediach, analiza form przekazu wizualnego i dźwiękowego. Dodatkowo na zajęciach z wychowawcą nauczyciel jest obowiązany do prowadzenia zajęć dotyczących istotnych problemów – w tym społecznych i prawnych [4] (takimi są np. dezinformacja i manipulacja oraz korzystanie z mediów/Internetu). Nowy przedmiot – edukacja obywatelska – który będzie realizowany od 1 września 2025 roku w liceum ogólnokształcącym i technikum (w wymiarze 3 godzin w cyklu kształcenia) oraz branżowej szkole I stopnia (w wymiarze 2 godzin w cyklu kształcenia), będzie rozwijał m.in. następujące umiejętności: Poszukiwanie, weryfikowanie i analizowanie informacji . Określanie własnego zdania na podstawie danych, wartości, potrzeb, jego wyrażanie i uzasadnianie. Prowadzenie z szacunkiem dla innych dialogu w kwestiach spornych. Przedmiot edukacja obywatelska zakłada omawianie podczas zajęć tematów związanych z bieżącymi zagadnieniami społeczno-politycznymi. Szkoła powinna być bowiem miejscem, w którym uczniowie starają się zrozumieć, co łączy i co dzieli polskie społeczeństwo, a także miejscem, w którym uczą się weryfikować informacje na te tematy, poznają różnorodne stanowiska, starają się wyrobić sobie własną opinię, uzasadniają ją, z szacunkiem dla innych prezentują i podejmują dialog z osobami, których poglądy mogą być odmienne. Interdyscyplinarny charakter edukacji obywatelskiej wymaga nawiązania również do zagadnień poruszanych na zajęciach z innych przedmiotów nauczanych w liceum ogólnokształcącym i technikum. W roku szkolnym 2025/2026 Minister Edukacji wprowadzi do szkół nowy nieobowiązkowy przedmiot edukacja zdrowotna, który wynika z potrzeby wyposażenia uczniów w wiedzę, umiejętności i kompetencje społeczne pozwalające na trafne rozpoznanie potrzeb zdrowotnych oraz nakierują na podejmowanie odpowiednich działań profilaktycznych czy naprawczych, które będą skupiały się na identyfikacji problemów i ich rozwiązywaniu. Nowy przedmiot edukacja zdrowotna traktuje zdrowie człowieka w sposób kompleksowy, uwzględniając zagadnienia zdrowia psychicznego, fizycznego, a także kwestie zdrowego odżywiania, profilaktyki, problemu uzależnień oraz edukacji seksualnej. Dodatkowo informuję, że Ministerstwo Edukacji Narodowej prowadzi również prace nad całościowym przeglądem i zmianami w zakresie treści podstawy programowej kształcenia ogólnego (od 2026 r. w szkołach podstawowych oraz od 2027 r. w szkołach ponadpodstawowych). W 2024 r. Minister Edukacji zlecił Instytutowi Badań Edukacyjnych w Warszawie (obecnie Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy) przygotowanie wniosków na temat poziomu kompetencji polskich absolwentów oraz najważniejszych wyzwań w obszarze kształcenia ogólnego w szkołach. Wynikiem pierwszego etapu prac analitycznych IBE-PIB jest dokument pod nazwą „Profil absolwenta i absolwentki. Droga do zmian w edukacji. Etap I: przedszkola i szkoły podstawowe.”. Przygotowany przez ekspertów IBE-PIB dokument został skonsultowany z przedstawicielami różnych środowisk edukacyjnych w Polsce. Krytyczne myślenie znalazło się wśród najważniejszych umiejętności, które mają być rozwijane w ramach kształcenia uczniów w szkole podstawowej. W lutym 2025 r. rozpoczęły się prace nad kolejnym etapem, obejmującym absolwentów szkół ponadpodstawowych. Na prowadzonej przez MEN Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej (ZPE) [5] https://zpe.gov.pl , dostępne są również e-materiały dotyczące tematyki edukacji medialnej. Mogą z nich korzystać zgodnie z potrzebami uczniowie, nauczyciele, czy inne osoby zainteresowane rozwijaniem swoich umiejętności w zakresie krytycznej analizy informacji. Przykładowe materiały, dostępne na ZPE, są dostępne pod linkiem: https://zpe.gov.pl/szukaj?query=manipulacja . Również Ośrodek Rozwoju Edukacji w Warszawie ( https://www.ore.edu.pl/ ), publiczna placówka doskonalenia nauczycieli o zasięgu ogólnokrajowym, prowadzona przez Ministra Edukacji, prowadzi działania w obszarze edukacji medialnej w formie: szkoleń dla nauczycieli, konferencji, seminariów, warsztatów czy publikacji dla nauczycieli o tej tematyce. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Katarzyna Lubnauer Sekretarz Stanu [1] ustanowionego Komunikatem Ministra Edukacji z dnia 31 marca 2025 r. na podstawie art. 90w ust. 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 3 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2024 r. poz. 750, 854, 1473, 1933). [2] Zarządzenie Ministra Edukacji z dnia 20 czerwca 2024 r. w sprawie powołania Zespołu do spraw współpracy z organizacjami pozarządowymi (Dz. Urz. z 2024 r.poz.39) [3] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej (Dz. U. poz. 356, z późn. zm.); rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 stycznia 2018 r. w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia (Dz. U. poz. 467, z późn. zm.). [4] Rozporządzenie Ministra Edukacji w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół – Dz. U. z 2024 r. poz. 781 [5] Zintegrowana Platforma Edukacyjna (ZPE) to internetowe narzędzie stworzone z myślą o uczniach, nauczycielach i rodzicach. Stanowi wszechstronne wsparcie w procesie edukacji, ponieważ łączy dostęp do bogatych zasobów materiałów dydaktycznych z funkcjonalnościami wspierającymi nauczanie zdalne i stacjonarne.