Interpelacja w sprawie zjawiska rezygnacji przez część gmin wiejskich i miejsko-wiejskich z utworzenia funduszu sołeckiego

Interpelacja w sprawie zjawiska rezygnacji przez część gmin wiejskich i miejsko-wiejskich z utworzenia funduszu sołeckiego Interpelacja nr 10570 do ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie zjawiska rezygnacji przez część gmin wiejskich i miejsko-wiejskich z utworzenia funduszu sołeckiego Zgłaszający: Lidia Czechak Data wpływu: 27-06-2025 Szanowny Panie Ministrze, fundusz sołecki, zgodnie z ustawą z dnia 21 lutego 2014 r. o funduszu sołeckim, ma służyć wspieraniu oddolnych inicjatyw lokalnych, aktywizacji mieszkańców sołectw oraz wzmocnieniu społeczeństwa obywatelskiego. Co istotne, gminy korzystające z funduszu sołeckiego mogą liczyć na zwrot części wydatków z budżetu państwa, co dodatkowo zwiększa efektywność wykorzystania środków publicznych. Mimo to, z danych dostępnych publicznie wynika, że każdego roku istotna liczba gmin decyduje się nie wyodrębniać funduszu sołeckiego w swoim budżecie. Tymczasem rezygnacja z funduszu sołeckiego oznacza w praktyce ograniczenie możliwości bezpośredniego udziału obywateli w zarządzaniu środkami publicznymi i w rozwoju swojej najbliższej okolicy. Inną problematyczną sprawą związaną z funduszem sołeckim są pojawiające się wątpliwości interpretacyjne, czy gminy mogą finansować lub wspierać realizację zadań zaproponowanych przez sołectwa ze środków budżetu gminy innych niż fundusz sołecki. W związku z dwoma powyżej nakreślonymi zagadnieniami proszę Pana Ministra o odpowiedź na następujące pytania: 1. Czy ministerstwo prowadzi monitoring liczby gmin rezygnujących z funduszu sołeckiego oraz analizuje przyczyny tych decyzji? 2. Czy ministerstwo rozważa uproszczenie procedur formalnych związanych z tworzeniem i rozliczaniem funduszu sołeckiego? 3. Czy brane są pod uwagę zmiany legislacyjne lub zachęty finansowe, które mogłyby skłonić większą liczbę gmin do tworzenia funduszu sołeckiego i aktywizowania społeczności lokalnych? 4. Czy prawo dopuszcza uzupełnianie środków funduszu sołeckiego lub realizację zgłaszanych przez sołectwa zadań z innych części budżetu gminy? 5. Czy ministerstwo planuje działania mające na celu doprecyzowanie przepisów bądź wydanie oficjalnych wyjaśnień lub zaleceń dla jednostek samorządu terytorialnego, tak aby nie dochodziło do nieuzasadnionego ograniczania inicjatyw lokalnych społeczności? Z wyrazami szacunku Lidia Czechak Poseł na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie zjawiska rezygnacji przez część gmin wiejskich i miejsko-wiejskich z utworzenia funduszu sołeckiego Odpowiedź na interpelację nr 10570 w sprawie zjawiska rezygnacji przez część gmin wiejskich i miejsko-wiejskich z utworzenia funduszu sołeckiego Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Tomasz Szymański Warszawa, 22-07-2025 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 10570 Pani Poseł Lidii Czechak w sprawie zjawiska rezygnacji przez część gmin wiejskich i miejsko-wiejskich z utworzenia funduszu sołeckiego , uprzejmie przedstawiam poniższe informacje. Fundusz sołecki jest formą budżetu partycypacyjnego, który został uregulowany na gruncie ustawy z dnia 21 lutego 2014 r. o funduszu sołeckim [1] . Przedmiotowa ustawa definiuje zasady tworzenia funduszu oraz zasady zwrotu (z budżetu państwa) gminom części wydatków wykonanych w jego ramach. Podkreślenia wymaga, że fundusz sołecki jest fakultatywny. Powyższe oznacza, że decyzje o tym czy na terenie danej gminy utworzyć fundusz podejmuje rada gminy. Zgodnie z przyjętą ustawowo procedurą, rada gminy – w terminie do 31 marca roku poprzedzającego rok budżetowy, którego dotyczy – rozstrzyga o wyodrębnieniu w budżecie gminy środków stanowiących fundusz, podejmując uchwałę, w której wyraża zgodę, albo nie wyraża zgody na jego wyodrębnienie. Uchwała o wyrażeniu zgody na wyodrębnienie funduszu ma zastosowanie do kolejnych lat budżetowych następujących po roku, w którym została podjęta. Natomiast uchwała o niewyrażeniu zgody ma zastosowanie wyłącznie do roku budżetowego następującego po roku, w którym została podjęta. Należy zwrócić uwagę na fakt, że fundusz sołecki w danym roku budżetowym realizowany jest w całości ze środków finansowych gminy. Zwrot (z budżetu państwa) części wydatków gmin wykonanych w ramach funduszu następuje w roku kolejnym w ustawowej wysokości, tj. 20%, 30% lub 40%. Powyższe oznacza, że znaczna większość wydatków w ramach funduszu sołeckiego (tj. minimum 60%) jest pokrywana z budżetu gminy. Do wyłącznej kompetencji rady gminy pozostaje decyzja o niewyodrębnianiu funduszu sołeckiego w danym roku budżetowym kierując się np. sytuacją finansową gminy czy przeznaczeniem środków na inne inwestycje. Odnosząc się do zawartego w interpelacji stwierdzenia o rezygnacji przez część gmin wiejskich i miejsko-wiejskich z utworzenia funduszu sołeckiego, w poniższej tabeli przedstawiono dane dotyczące realizacji funduszu sołeckiego w latach 2014-2024. Tabela: Realizacja funduszu sołeckiego w latach 2014-2024 Rok wyodrębnienia przez gminę funduszu (realizacja w roku następnym) Liczba gmin, które wyodrębniły fundusz Liczba gmin, które zrealizowały fundusz 2014 1 419 1 369 2015 1 498 1 470 2016 1 510 1 496 2017 1 551 1 532 2018 1 596 1 581 2019 1 593 1 583 2020 1 527 1 514 2021 1 498 1 493 2022 1 501 1 487 2023 1 522 dane będą znane w III kwartale 2025 r. 2024 1 620 dane będą znane w III kwartale 2026 r. Źródło: Opracowanie własne Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji Z przedstawionych powyżej danych wynika, że liczba gmin, w których wyodrębniono fundusz sołecki stopniowo rosła do roku 2020 i 2021 – kiedy to nastąpił niewielki spadek. Natomiast w kolejnych latach liczba gmin, które wyodrębniają fundusz sołecki stale wzrasta, aż do roku 2024 – w którym fundusz wyodrębniono w rekordowej liczbie 1620 gmin. Ponadto, zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy o funduszu sołeckim , wydatki wykonane w ramach funduszu podlegają obecnie zwrotowi w ustawowej wysokości, tj. 20, 30 lub 40% bez mechanizmu korygującego, co oznacza, że gminy dostają zwrot w pełnej wysokości. Powyższe może przyczynić się do zwiększenia w kolejnych latach liczby gmin, które wyodrębnią fundusz sołecki. Odnosząc się do pozostałych zagadnień poruszonych w interpelacji informuję, że w obszarze ewentualnej nowelizacji ustawy o funduszu sołeckim będzie kontynuowany dialog m.in. ze stroną samorządową oraz środowiskami sołeckimi w ramach Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego. Z poważaniem z up. Tomasz Szymański Sekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Dz. U. poz. 301, z późn. zm.