Interpelacja w sprawie problemu bezdomności Polaków w Europie Zachodniej

Interpelacja w sprawie problemu bezdomności Polaków w Europie Zachodniej Interpelacja nr 10555 do ministra spraw zagranicznych w sprawie problemu bezdomności Polaków w Europie Zachodniej Zgłaszający: Marek Rząsa Data wpływu: 26-06-2025 Przemyśl, dnia 26 czerwca 2025 r. W odpowiedzi na alarmujące wiadomości od przedstawicieli polskiej społeczności polonijnej oraz pracowników socjalnych pragnę zwrócić uwagę Pana Ministra na rosnący problemem bezdomności wśród obywateli polskich przebywających w Europie Zachodniej, głównie w Niemczech i Holandii. Często zdarza się, że są to osoby, które zostały ofiarami nieuczciwych pośredników pracy z Polski. Z przekazanych mi informacji wynika, iż w ostatnich latach coraz częściej zdarza się, że Polacy przyjeżdżają do Europy Zachodniej za pośrednictwem polskich firm oferujących i sprzedających wizję świetnej pracy i zarobków. Tymczasem na miejscu okazuje się, że warunki pracy i płacy, zakwaterowania są gorsze niż w ofercie. Następnie, wskutek nieuczciwych praktyk pośredników, pracownicy z Polski tracą zakwaterowanie i wynagrodzenie, pozostają bez meldunku, bez wsparcia socjalnego i w nieznanym miejscu, często bez znajomości języka, co w znacznym stopniu utrudnia im dochodzenie swoich praw. Lokalni pracodawcy nie uczestniczą w tym procederze wypłacając wszystkie należności, zgodnie z obowiązującym w danym państwie prawem, nieuczciwym pośrednikom. Problem polskich bezdomnych w Europie Zachodniej jest też dla naszego kraju bardzo niekorzystny pod względem wizerunkowym i przedstawia nasz naród w złym świetle, bowiem częstym miejsce, gdzie przebywają polscy bezdomni są centra dużych miast. Drugim ważnym problemem są trudności w uzyskaniu 90-dniowego ubezpieczenia zdrowotnego przez osoby bezdomne i chore, które są deportowane do Polski. Chociaż polskie prawo (art. 54 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych) to przewiduje, w praktyce nagminnie dochodzi do odmów ze strony samorządów lub całkowitego braku odpowiedzi. W czerwcu 2024 roku rzecznik praw obywatelskich interweniował w tej sprawie, opisując przypadek obywatela bezdomnego, hospitalizowanego w Niemczech, a następnie deportowanego do Polski. SKO uznało odwołanie i potwierdziło jego prawo do świadczeń przez 90 dni. W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z apelem o podniesienie tej sprawy na posiedzeniu rządu i podjęcie skutecznych działań odpowiednich urzędów i służb celem wyeliminowania z rynku nieuczciwych pośredników, ale też zorganizowania pomocy dla osób, które w konsekwencji tych działań lub z innych powodów znalazły się w kryzysie bezdomności. Proszę też o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania: Jak duża jest skala bezdomności Polaków w krajach Europy Zachodniej? Czy MSZ dysponuje danymi statystycznymi np. o liczbie osób, powodach bezdomności, niechęci lub obawy powrotu do Polski? Czy i jak polskie MSZ współpracuje z instytucjami i urzędami krajów europejskich celem pomocy polskim obywatelom, których dotknął problem bezdomności? Jakie są przybliżone koszty tej pomocy i kto ją ponosi - strona polska czy rządy krajów, w których są polscy bezdomni? Jak duża jest skala deportacji bezdomnych Polaków z Europy Zachodniej? Czy podejmowane są/będą kroki zmierzające do zwiększenia nadzoru nad firmami rekrutującymi Polaków do pracy za granicą? Czy możemy oczekiwać skierowania do polskich samorządów jednoznacznej wykładni przepisów o przysługującym prawie do 90-dniowego ubezpieczenia dla osób bezdomnych, chorych powracających z zagranicy? Czy podjęte zostaną systemowe działania na poziomie UE i relacji bilateralnych celem podnoszenia świadomości i dostosowania przepisów dotyczących pracy migracyjnej, ochrony zdrowia i wsparcia pomocy społecznej? Czy możliwa jest informacyjna kampania społeczna, której celem będzie uświadamianie osobom planującym podjęcie pracy za granicą, na podstawie ofert firm pośredniczących, ich praw, ale też czyhających zagrożeń? Z poważaniem Poseł na Sejm RP Marek Rząsa

Odpowiedź na interpelację w sprawie problemu bezdomności Polaków w Europie Zachodniej Odpowiedź na interpelację nr 10555 w sprawie problemu bezdomności Polaków w Europie Zachodniej Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski Warszawa, 14-07-2025 Szanowny Panie Marszałku, w nawiązaniu do interpelacji nr 10555 Pana Posła M. Rząsy dot. problemu bezdomności Polaków w Europie Zachodniej uprzejmie przedstawiam odpowiedzi na pytania. Jednocześnie pragnę zaznaczyć, iż Ministerstwo Spraw Zagranicznych nie jest właściwe do udzielenia odpowiedzi na pytania 5 – 8 zawarte w powyższej interpelacji. Jak duża jest skala bezdomności Polaków w krajach Europy Zachodniej. Czy MSZ dysponuje danymi statystycznymi np. o liczbie osób, powodach bezdomności, niechęci lub obawy powrotu do Polski? Ministerstwo Spraw Zagranicznych nie dysponuje wiarygodnymi danymi statystycznymi dotyczącymi liczby obywateli polskich lub polskiego pochodzenia znajdujących się w kryzysie bezdomności w państwach Europy Zachodniej. Wynika to z faktu, że państwa pobytu nie gromadzą statystyk na temat liczby bezdomnych wg narodowości. Szczątkowe dane są natomiast zbierane przez lokalne organizacje rządowe i samorządowe zajmujące się pomocą bezdomnym. W oparciu o zgromadzone przez konsulów RP dane orientacyjne można oszacować, że liczba osób w kryzysie bezdomności posiadających obywatelstwo polskiego lub będące polskiego pochodzenia wynosi co najmniej kilkanaście tysięcy osób w państwach Europy Zachodniej, tj. w Niemczech, Francji, Niderlandach, Belgii, Hiszpanii, Portugalii, Włoszech, na Malcie, w Austrii, w Szwajcarii, w Wielkiej Brytanii oraz Irlandii. Należy podkreślić, że ustalenie wiarygodnych statystyk na ten temat jest tym trudniejsze, że wiele osób bezdomnych przemieszcza się, nie korzysta regularnie z pomocy i często unika kontaktów z pracownikami socjalnymi (gł. tzw. streetworkerzy). MSZ nie dysponuje podstawą prawną ani narzędziami do rejestrowania podróży zagranicznych obywateli polskich, dlatego nie może gromadzić własnych danych statystycznych. Czy i jak polskie MSZ współpracuje z instytucjami i urzędami krajów europejskich celem pomocy polskim obywatelom, których dotknął problem bezdomności? Udzielanie pomocy konsularnej obywatelom polskim, w tym osobom w kryzysie bezdomności, jest jednym z zadań konsulów RP. Konsulowie RP współpracują z lokalnymi władzami oraz organizacjami pomocowymi w celu niesienia pomocy osobom potrzebującym doraźnej pomocy. W związku z tym konsulowie m.in. udzielają zapomóg finansowych i rzeczowych, wydają decyzje o pomocy finansowej na powrót do kraju, wydają dokumenty paszportowe. Ważne jest, aby wyraźnie zaznaczyć, że konsulowie RP – co do zasady – udzielają pomocy na wniosek obywatela polskiego. Często przeszkodą w udzielaniu pomocy konsularnej jest brak woli współpracy ze strony osoby bezdomnej. Jednocześnie jednak, konsulowie we współpracy z lokalnymi partnerami prowadzą działania prewencyjne: gromadzą informacje o miejscach wsparcia osobom bezdomnym (głównie: noclegownie, jadłodajnie, punkty wsparcia przy dworcach komunikacyjnych), udzielają wsparcia materialnego organizacjom pomocowym (głównie: zakup żywności, odzieży, środków czystości dla bezdomnych), współpracują z lokalnymi i polskimi streetworkerami (np. Fundacja Barka), aby namówić osoby w kryzysie bezdomności do skorzystania z pomocy etc. Zakres i formy pomocy różnią się w zależności od warunków miejscowych, biorąc pod uwagę m.in. liczbę osób bezdomnych czy prowadzoną przez lokalne władze politykę socjalną. Jakie są przybliżone koszty tej pomocy i kto ją ponosi, strona polska czy rządy krajów, w których są polscy bezdomni? Koszty udzielania pomocy konsularnej przez konsulów RP są finansowane z budżetu państwa. Konsulowie – w zależności od potrzeb lokalnych – dysponują środkami finansowymi na dany rok kalendarzowy na udzielanie zapomóg finansowych i rzeczowych. Wydatkowane środki są po zakończeniu roku rozliczane biorąc pod uwagę poprawność formalną i merytoryczną. Pomoc prowadzona przez władze lokalne jest finansowana z budżetu tych organów. Organizacje pozarządowe są finansowane z budżetów własnych zgodnie z lokalnym prawem. W związku z kierunkami polityki polonijnej wyznaczonymi w exposé Ministra Spraw Zagranicznych oraz założeniami Rządowej strategii współpracy z Polonią i Polakami za granicą na lata 2025-2030 zachodzi konieczność skierowania większych środków finansowych na działania w zakresie polityki społecznej, realizowane w ramach opieki i pomocy dla Polonii i Polaków za granicą. W bieżącym roku Ministerstwo Spraw Zagranicznych, dostrzegając potrzebę wsparcia takich obszarów jak polityka powrotowa oraz pomoc społeczno-humanitarna dla osób znajdujących się w kryzysach np. bezdomności, bezrobocia, zdrowia psychicznego i in., planuje realizację projektów wyłonionych w drodze postępowania konkursowego, adresowanych do organizacji polonijnych zajmujących się tego typu problemami. Ogłoszenie konkursu otwartego w tym obszarze przewidywane jest w sierpniu br. Jak duża jest skala deportacji bezdomnych Polaków z Europy Zachodniej? MSZ nie odnotował dotychczas informacji o „deportacji” obywateli polskich z Europy Zachodniej do Polski. Naruszenie zasad pobytu przez obywateli polskich w tych krajach, zwłaszcza w państwach strefy Schengen nie jest – zgodnie z prawem międzynarodowym – notyfikowane konsulom RP, chyba że doszłoby z tego powodu do zatrzymania/aresztowania/pozbawienia wolności. Z wyrazami szacunku z up. Władysław Teofil Bartoszewski Sekretarz Stanu