Interpelacja w sprawie interpretacji przepisów art. 15gg ust. 7 tzw. ustawy covidowej i obowiązku zwrotu przez przedsiębiorców pomocy wraz z odsetkami udzielonej w ramach tarczy antykryzysowej

Interpelacja w sprawie interpretacji przepisów art. 15gg ust. 7 tzw. ustawy covidowej i obowiązku zwrotu przez przedsiębiorców pomocy wraz z odsetkami udzielonej w ramach tarczy antykryzysowej Interpelacja nr 1053 do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej w sprawie interpretacji przepisów art. 15gg ust. 7 tzw. ustawy covidowej i obowiązku zwrotu przez przedsiębiorców pomocy wraz z odsetkami udzielonej w ramach tarczy antykryzysowej Zgłaszający: Marek Krząkała Data wpływu: 22-01-2024 Szanowny Panie Ministrze! Art. 15gg tzw. ustawy covidowej umożliwiał uzyskanie dofinansowania do wynagrodzeń i składek za okres maksymalnie 3 miesięcy. Spór przedsiębiorców z Wojewódzkim Urzędem Pracy w Katowicach dotyczy interpretacji ust. 7 tego przepisu wskazującego, że pomoc z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych można otrzymać wyłącznie w przypadku, jeśli przedsiębiorca nie uzyskał pomocy w odniesieniu do tych samych pracowników, w zakresie takich samych tytułów wypłat na rzecz ochrony miejsc pracy. W marcu 2020 r. w związku z wprowadzeniem obejmującego cały kraj tzw. lockdownu zostały uruchomione tzw. tarcze antykryzysowe mające złagodzić przedsiębiorcom skutki zamrożenia gospodarczego. Pierwszą z takich pomocy było zwolnienie mikroprzedsiębiorców z obowiązku opłacania składek ZUS. Zasady udzielania i rozliczania tej pomocy były właściwie z dnia na dzień zmieniane, ostatecznie dotyczyły wszystkich przedsiębiorców opłacających składki za maksymalnie 10 osób niezależnie od spadku dochodów i branży. Zwolnienie z opłacania składek ZUS w powyższym brzmieniu obejmowało okres marzec-maj 2020 r. Przedłużający się stan większego lub mniejszego zamrożenia gospodarczego skutkował wprowadzeniem kolejnych podobnych tarcz m.in. w postaci dofinansowania ze środków FGŚP do wynagrodzeń pracowników nieobjętych przestojem, przestojem ekonomicznym lub obniżonym wymiarem czasu pracy w następstwie COVID-19 (art.15gg ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych dalej: ustawa covidowa). Dofinansowania udzielały wojewódzkie urzędy pracy. Dla przykładu mikroprzedsiębiorca zatrudniający w tamtym okresie 9 osób i mający około 30-procentowy spadek obrotów oraz właściwie niepomniejszone koszty stałe skorzystał ze zwolnienia z ZUS za miesiące marzec-maj 2020 r. oraz z dofinansowania z art. 15gg ustawy covidowej w miesiącach lipiec-wrzesień 2020 r. w zakresie dofinansowania do wynagrodzeń oraz zwolnienia z ZUS (w tamtym okresie nie spełniał już warunków dla zwolnienia z opłacania składek udzielanego w ramach kolejnej tarczy bezpośrednio z ZUS). Zgodnie z postanowieniami programu w październiku 2020 r. terminowo rozliczył dofinansowanie z art. 15gg i dokonał zwrotu niewykorzystanych środków. Po prawie 3,5 roku od otrzymania dofinansowania w listopadzie 2023 r. przedsiębiorca został zobowiązany do zwrotu prawie kilkunastu tysięcy złotych z tytułu rzekomo nienależnie pobranego świadczenia w postaci dofinansowania do składek ZUS wraz z należnością odsetkową. Co istotne znaczna część z tej kwoty to sama należność odsetkowa. W ocenie wojewódzkiego urzędu pracy podstawę dla zwrotu stanowi art. 15gg ust. 7 wskazujący, iż pomoc z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych można otrzymać wyłącznie w przypadku, jeśli przedsiębiorca nie uzyskał pomocy w odniesieniu do tych samych pracowników, w zakresie takich samych tytułów wypłat na rzecz ochrony miejsc pracy. Organ stoi na stanowisku, iż zwolnienia z opłacania składek ZUS za miesiące marzec-maj 2020 r. udzielone przez ZUS stanowią pomoc „w zakresie takich samych tytułów wypłat na rzecz ochrony miejsc pracy” w żaden sposób nie uzasadniając swojego podejścia pomimo, iż pomoc otrzymana za okres marzec–maj 2020 r. dotyczy wypłat za inny okres i nie była finansowana z FGŚP. W wyjaśnieniach telefonicznych organ wskazuje przedsiębiorcy na wytyczne ministerialne w tym zakresie, które nigdzie nie zostały opublikowane. Dodatkowo WUP w Katowicach wskazuje na standard takiego podejścia jako unikającego niedozwolonej kumulacji pomocy publicznej. 1 lipca 2021 r. ustawodawca rozwiewając wątpliwości interpretacyjne art. 15gg ust. 7, dodał do tego przepisu ustęp 7a, w którego treści wprost dopuszcza korzystanie z pomocy z art. 15gg w sytuacji, gdy przedsiębiorca korzystał ze zwolnienia z ZUS za inne miesiące niż te objęte dofinansowaniem z art. 15gg. Przyjęcie, że to samo zachowanie w 2020 r. stanowiłoby kumulacje pomocy, a w 2021 r. już by jej nie stanowiło byłoby nieuzasadnione w kontekście braku zmian w tym czasie interpretacji pojęcia kumulacji pomocy publicznej. Dodatkowo mocno nielogicznym byłoby założenie wprowadzania kolejnych tarcz obejmujących w każdym przypadku dofinansowanie do wynagrodzeń lub/i składek z ZUS przy jednoczesnym założeniu, że po skorzystaniu z pomocy na początku pandemii przedsiębiorcy nie mogą już z żadnej z kolejnych tarcz skorzystać. Warto podkreślić, że po udostępnieniu wniosku o dofinansowanie z art. 15gg na stronie organu pojawiły się dokumenty instruujące o sposobie wypełnienia, zasadach programu itp. w tym wiele wytycznych, co do sposobu rozliczenia pomocy. W żadnym wypadku, żaden z tych dokumentów nie wskazywał na brak uprawnienia do korzystania z tej pomocy łącznie z (dotycząca w praktyce wszystkich mikro przedsiębiorców) pierwszą tarczą z marca 2020 r. Dodatkowo w ówczesnym okresie kontakt z organami dysponującymi środkami był z oczywistych względów ograniczony. Jedyny punkt wniosku zawierający oświadczenie dotyczące składek z ZUS jest przy tym sformułowany w sposób wskazujący na odpowiedź odnośnie do aktualnego dla jego składania okresu, a nie zwolnienia kiedykolwiek z obowiązku płacenia składek z ZUS. W tamtym czasie (lipiec 2020) przy spełnieniu odpowiednich przesłanek przedsiębiorcy mogli być zwolnieni z obowiązku zapłaty składek ZUS i wtedy logicznym byłby brak możliwości skorzystania z dofinansowania do nich w ramach art. 15gg i obowiązek złożenia odpowiedniego oświadczenia w tym zakresie. Na domiar złego opieszałość organów państwa doprowadziła do powstania obowiązku zwrotu świadczenia z odsetkami – w tym przypadku za 3 lata. Jeżeli organ miał takie stanowisko jakie prezentuje obecnie powinien odmawiać wypłaty świadczenia lub kwestionować jego rozliczenie w rozsądnym terminie od jego złożenia. Tymczasem analiza rozliczeń beneficjentów tarcz następuje po trzech latach, a zwrot środków ma następować z należnością odsetkową. Beneficjent nie ma przy tym możliwości kwestionowania np. samej należności odsetkowej, ponieważ w przypadku braku terminowej wpłaty całości żądanej przez organ kwoty jest zobowiązany do zwrotu całości kwoty dofinansowania, tj. łącznie z kwotą przyznaną na wynagrodzenia pracowników (która nie jest w żaden sposób kwestionowana przez strony sporu). W związku z przedstawionym powyżej problemem proszę o odpowiedź na pytania: 1. Jaka jest interpretacja przepisów przez ministerstwo w wyżej opisanej sprawie i czy w tym wypadku Wojewódzki Urząd Pracy w Katowicach podejmuje poprawne działania? 2. Jaka jest skala problemu w całym kraju i dlaczego organy państwa rozpoczęły weryfikację wniosków składanych przez przedsiębiorców dopiero po 3 latach? 3. Czy zasadne jest naliczanie odsetek, które wynikają wprost z zaniechania WUP w sprawdzaniu poprawności składanych wniosków w ramach tarczy antykryzysowej? Z wyrazami szacunku Marek Krząkała Poseł na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie interpretacji przepisów art. 15gg ust. 7 tzw. ustawy covidowej i obowiązku zwrotu przez przedsiębiorców pomocy wraz z odsetkami udzielonej w ramach tarczy antykryzysowej Odpowiedź na interpelację nr 1053 w sprawie interpretacji przepisów art. 15gg ust. 7 tzw. ustawy covidowej i obowiązku zwrotu przez przedsiębiorców pomocy wraz z odsetkami udzielonej w ramach tarczy antykryzysowej Odpowiadający: minister rodziny, pracy i polityki społecznej Agnieszka Dziemianowicz-Bąk Warszawa, 22-02-2024 Szanowny Panie Marszałku, odpowiadając na interpelację Pana Posła Marka Krząkały z 30 stycznia 2024 roku, znak: K10INT1053, w sprawie interpretacji przepisów art. 15gg ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanymi nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1327, z późn. zm.), dalej jako „ustawa COVID-19”, i obowiązku zwrotu przez przedsiębiorców pomocy wraz z odsetkami udzielonej w ramach tarczy antykryzysowej uprzejmie informuję, jak poniżej. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 15gg ust. 7 ustawy COVID-19 pracodawca mógł otrzymać pomoc z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wyłącznie w przypadku, jeśli nie uzyskał pomocy w odniesieniu do tych samych pracowników w zakresie takich samych tytułów wypłat na rzecz ochrony miejsc pracy, przy czym przez te same tytuły wypłaty w odniesieniu do tych samych pracowników należy rozumieć wynagrodzenia oraz składki na ubezpieczenie społeczne niezależne od nazw miesięcy, za które są wypłacone, z maksymalnym limitem 3 miesięcy. Limit trzech miesięcy należy interpretować jako maksymalny i rozpatrywać łącznie. W przypadku uprzedniego skorzystania z pomocy w postaci zwolnienia w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne przez okres trzech miesięcy beneficjent nie mógł starać się o dofinansowanie do wynagrodzeń i składek ZUS na kolejne okresy. W przypadku skorzystania ze wsparcia ponad zakreślony limit, pobrane świadczenie traktowane jest jako nienależne. W konsekwencji beneficjent, który oprócz dofinansowania do wynagrodzeń i składek na ubezpieczenie społeczne z FGŚP otrzymał również pomoc w postaci zwolnienia z opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne, określoną w art. 31zo ustawy COVID-19, zobowiązany jest do jego zwrotu. Ze wskazanym powyżej stanowiskiem koresponduje orzecznictwo. Zgodnie z tezą wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 lipca 2021 r. (sygn. akt I SA/Kr 384/21), pojęcie „takich samych tytułów wypłat” należy rozumieć - jako - wynagrodzenie pracownika i składkę na ubezpieczenia społeczne od wynagrodzenia. Podobnie wskazał w orzeczeniu z dnia 21 października 2021 roku, sygn. akt I SA/Sz 513/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie. Sąd wypowiadając się w kontekście art. 15gg ust. 7 ustawy COVID-19 stwierdził, że „taki sam tytuł wypłat” oznacza wynagrodzenie oraz składki na ubezpieczenia społeczne od tych wynagrodzeń na rzecz ochrony miejsc pracy w sensie generalnym. W sytuacji, gdy podmiot uprawniony otrzymał w ramach działań osłonowych państwa w trakcie epidemii SARS-CoV-2 dofinansowanie przeznaczone na wynagrodzenia i składki ubezpieczenia społecznego określonych pracowników (np. w ramach świadczenia z art. 15gg ustawy COVID-19), to nie mógł uzyskać on na ten sam cel ponownie środków z FGŚP. W przypadku wcześniejszego ubiegania się o zwolnienie z opłacania składek społecznych na okres 3 miesięcy nie było możliwe wystąpienie o dofinansowanie do wynagrodzeń i składek na ubezpieczenia społeczne – uprawnienie Przedsiębiorcy ograniczało się w takim przypadku wyłącznie do możliwości dofinansowania samych wynagrodzeń. Jednocześnie uprzejmie informuję, że wojewódzkie urzędy pracy posiadały stosowne wyjaśnienia Ministerstwa w omawianej sprawie i informowały przedsiębiorców o braku możliwości łączenia dofinansowania do wynagrodzeń i składek na ubezpieczenie społeczne z FGŚP i pomocy w postaci zwolnienia z opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne. Przykładowo, stosowna informacja została zamieszczona w dniu 6 lipca 2020 r. przez Wojewódzki Urząd Pracy w Krakowie na stronie internetowej pod adresem: https://wupkrakow.praca.gov.pl/-/12863128-laczenie-pomocy-w-ramach-ustawy-covidowej . Wskazane wyjaśnienia zostały ponadto przekazane przez Ministerstwo Rzecznikowi Małych i Średnich Przedsiębiorców w dniu 24 września 2020 r. pismem znak: DF.III.070.244.2020.PP. Należy wskazać, że dopiero przepis art. 15gg ust. 7a ustawy COVID-19, z dniem 1 lipca 2021 r., dopuścił możliwość kumulacji omawianej pomocy pod warunkiem, że zwolnienie, o którym mowa w art. 31zo ustawy COVID-19, nie dotyczyło tych samych miesięcy, na które beneficjent zwrócił się z wnioskiem o przyznanie świadczeń na rzecz ochrony miejsc pracy. Przepis art. 15gg ust. 7a ustawy COVID-19 odnosił się tylko do spraw wszczętych, lecz niezakończonych przed jego wejściem w życie, czyli przed dniem 1 lipca 2021 r. Wynika to wprost z art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1192), zgodnie z którym do wniosków, o których mowa w art. 15gg ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, złożonych i nierozpatrzonych przed dniem ogłoszenia niniejszej ustawy, stosuje się przepis art. 15gg ust. 7a ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Oznacza to jednocześnie, że do wniosków rozpatrzonych przed dniem 1 lipca 2021 r. stosuje się uprzednio obowiązujące brzmienie art. 15gg ust. 7 ustawy COVID-19. Jednocześnie uprzejmie informuję, że zgodnie z art. 15gg ust. 24 ustawy COVID-19 zadania organów administracji wynikające z ww. przepisów, dotyczące przyznawania pracodawcom środków FGSP i rozliczania tych środków realizują wyłącznie właściwi dyrektorzy wojewódzkich urzędów pracy. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie jest stroną w omawianych sprawach, w szczególności nie dysponuje narzędziami umożliwiającymi weryfikację zasadności żądania zwrotu środków FGŚP. Ostateczna decyzja co do podjęcia jakichkolwiek działań w zakresie dochodzenia zwrotu środków na dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników pozostaje w wyłącznych kompetencjach właściwego w danej sprawie dyrektora wojewódzkiego urzędu pracy. W kwestii terminów na rozliczenie udzielonej pomocy uprzejmie informuję, jak poniżej. Zgodnie z art. 15g ust.17b ustawy COVID-19 rozliczenie przez wojewódzkie urzędy pracy przekazanej przedsiębiorcom pomocy następuje dwuetapowo w drodze: wstępnej weryfikacji rozliczenia otrzymanej pomocy i dokumentacji potwierdzającej wykorzystanie pomocy zgodnie z przeznaczeniem, polegającej w szczególności na analizie jej kompletności, prawidłowości złożonych przez beneficjentów oświadczeń oraz weryfikacji kwot przekazanych i faktycznie wykorzystanych środków, której dokonuje się w terminie 60 dni od dnia złożenia prawidłowych i kompletnych rozliczenia i dokumentacji potwierdzającej dane zawarte w rozliczeniu; końcowej weryfikacji dokumentacji, potwierdzającej wykorzystanie przekazanej pomocy zgodnie z przeznaczeniem i ostatecznego zatwierdzenia rozliczenia otrzymanej pomocy, która może zostać dokonana w okresie 3 lat od dnia upływu terminu do złożenia rozliczenia i dokumentacji potwierdzającej dane zawarte w rozliczeniu (…). Przywołana powyżej regulacja – na mocy odesłania określonego w art. 15gg ust. 21 ustawy COVID-19 – stosowana jest także do weryfikacji końcowej świadczeń wypłaconych na podstawie art. 15gg tej ustawy. Podkreślić należy, iż przeprowadzenie weryfikacji końcowej rozliczenia, o której mowa w art. 15g ust. 17b pkt 2 ustawy COVID-19, jest obowiązkiem wynikającym wprost z zapisów ustawy COVID-19, który realizowany jest przez właściwego dyrektora wojewódzkiego urzędu pracy. Jednocześnie uprzejmie informuję, że do Ministerstwa docierają sygnały o konieczności zwrotu środków przez przedsiębiorców zarówno z powodu kumulacji pomocy, jak i z innych przyczyn wynikających z nieprawidłowości wykrytych na etapie rozliczania przez WUP-y udzielonego wsparcia (pomoc pobrana nienależnie lub wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem). Jednakże wpływające sygnały nie wskazywały na działania niezgodne z obowiązującymi przepisami. Odnosząc się do kwestii zasadności naliczania odsetek uprzejmie informuję, że w sytuacji, gdy w następstwie dokonanego rozliczenia została stwierdzona konieczność zwrotu przez przedsiębiorcę środków z powodu ich nienależnego pobrania (np. z powodu kumulacji pomocy), dyrektorzy Wojewódzkich Urzędów Pracy mają, wynikający z obowiązujących przepisów prawa, obowiązek naliczania odsetek od wykazanej należności, którego zaniechanie mogłoby zostać uznane za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Dodatkowo należy podkreślić, że przedsiębiorca składając wniosek o dofinansowanie, o którym mowa w art. 15gg ustawy COVID-19 miał obowiązek złożyć oświadczenie o nieubieganiu się i rezygnacji z późniejszego ubiegania się o pomoc w odniesieniu do tych samych pracowników w zakresie takich samych tytułów wypłaty na rzecz ochrony miejsc pracy (dofinansowanie do wynagrodzenia/składki). Ponadto informuję, że na podstawie art. 15gj ustawy COVID-19 dysponent Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych – Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej może umorzyć, odroczyć termin spłaty lub rozłożyć na raty należności powstałe w związku z udzieleniem pomocy na podstawie m.in. art. 15gg ustawy COVID-19. Dysponent FGŚP dokonuje umorzenia, odroczenia terminu płatności albo rozkłada na raty należność na podstawie wniosku dłużnika złożonego do wojewódzkiego urzędu pracy. Z wyrazami szacunku Agnieszka Dziemianowicz-Bąk Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej