Interpelacja w sprawie sytuacji nauczycieli i pracowników niepublicznych przedszkoli prowadzonych przez stowarzyszenia

Interpelacja w sprawie sytuacji nauczycieli i pracowników niepublicznych przedszkoli prowadzonych przez stowarzyszenia Interpelacja nr 10373 do ministra edukacji w sprawie sytuacji nauczycieli i pracowników niepublicznych przedszkoli prowadzonych przez stowarzyszenia Zgłaszający: Lidia Czechak Data wpływu: 17-06-2025 Szanowna Pani Minister, pracownicy przedszkoli są niejednokrotnie pomijani przy różnych formach zawodowego wsparcia, czyli np. dodatkowych świadczeniach. Tym gorsza jest sytuacja pracowników, którzy pracują w przedszkolach niepublicznych, ale takich nieprowadzących działalności prywatnej, komercyjnej. Przedszkola takie zazwyczaj prowadzone są przez różnorakie stowarzyszenia, które ratują sytuację dostępu do placówek edukacyjnych na wczesnym etapie rozwoju dziecka. Brak ich publicznego charakteru wynika często z oszczędności, które wiele lat temu były dokonywane przez samorządy, z powodu braków w budżecie. Pani dyrektor z pobliskiego mi przedszkola niepublicznego zwraca szczególnie uwagę na to, że dobrzy specjaliści (nauczyciele, logopedzi, psycholodzy) odchodzą do placówek publicznych, z powodu „lepszego socjalu” i większej liczby dni wolnych. Nie ma w zasadzie możliwości zatrzymania ich zaproponowaniem lepszych warunków finansowych. Odpływ wykwalifikowanej kadry powoduje obniżanie poziomu wychowawczego w przedszkolach niepublicznych, a co za tym idzie w samorządach, gdzie wiele przedszkoli publicznych z powodu oszczędności zostało zlikwidowanych, powstaje dysproporcja i na szczególnie ważnym dla rozwoju dziecka etapie rodzice nie mają dostępu do będących na odpowiednim poziomie placówek. A to w nich kształtują się fundamenty edukacyjne przyszłych uczniów szkół podstawowych. Z tego powodu proszę Panią Minister o odpowiedź na następujące pytania: 1. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie mechanizmów wyrównawczych, które umożliwią nauczycielom przedszkoli niepublicznych, realizujących zadania publiczne, korzystanie choć w pewnej formie z podobnych przywilejów i świadczeń jak nauczyciele szkół publicznych? 2. Czy planowane są zmiany w zasadach finansowania przedszkoli niepublicznych prowadzonych przez organizacje społeczne, które obecnie często nie dysponują wystarczającymi środkami, aby konkurować z placówkami publicznymi pod względem wynagrodzeń i benefitów socjalnych? Z wyrazami szacunku Lidia Czechak Poseł na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie sytuacji nauczycieli i pracowników niepublicznych przedszkoli prowadzonych przez stowarzyszenia Odpowiedź na interpelację nr 10373 w sprawie sytuacji nauczycieli i pracowników niepublicznych przedszkoli prowadzonych przez stowarzyszenia Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura Warszawa, 09-07-2025 Szanowna Pani Poseł, odmienność sytuacji przedszkoli publicznych i niepublicznych sięga swoimi korzeniami do postanowień ustawy zasadniczej. To na państwie polskim, reprezentowanym w tym przypadku przez gminy, ciąży obowiązek zapewnienia dzieciom możliwości korzystania z prawa do wychowania przedszkolnego. Takiego obowiązku nie mają osoby fizyczne i osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego (w tym stowarzyszenia). Posiadają one natomiast prawo do zakładania niepublicznych jednostek systemu oświaty, w tym niepublicznych przedszkoli, które w określonych sytuacjach – choć coraz mniej licznych – stanowią wsparcie dla gmin w realizacji ich obowiązkowych zadań własnych. Nie można nie dostrzec, że w dobie niekorzystnych zmian demograficznych, przedstawiciele jednostek samorządu terytorialnego coraz częściej podnoszą kwestię posiadania wolnych miejsc w publicznych przedszkolach przy jednoczesnym obowiązku finansowania przedszkoli niepublicznych (dotacja uzależniona od wysokości planowanych wydatków bieżących na ucznia gminnego przedszkola). Dotacje oświatowe udzielane niepublicznym przedszkolom pochodzą z budżetów gmin zasilanych głównie z ich dochodów własnych (w tym z udziałów we wpływach z podatku dochodowego od osób fizycznych oraz z podatku dochodowego od osób prawnych) oraz – w określonych sytuacjach i określonych wysokościach – z subwencji ogólnej i dotacji celowych z budżetu państwa. Odmienność sytuacji nauczycieli samorządowych przedszkoli i przedszkoli niepublicznych wynika więc, z odmienności samych przedszkoli. Podstawowym rozróżnieniem jest fakt, że w przedszkolach prowadzonych przez gminy nauczyciele zatrudniani są na podstawie ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 986 z późn. zm.). W przedszkolach niepublicznych nauczyciele, tak jak i inny pracownicy, są zatrudniani na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2025 r. poz. 277 z późn. zm.). Oznacza to, że wspomniane przez Panią Poseł „warunki finansowe“, rozumiane jako wysokość wynagrodzenia nauczyciela niepublicznego przedszkola zależą od warunków zawartych w umowie o pracę. Jedynie na marginesie można zauważyć, że część wynagrodzenia takiego nauczyciela (lub innego pracownika), pokrywana z dotacji przekazywanej przez gminę, nie może być (w wymiarze rocznym) wyższa niż 150% 12-krotnego średniego wynagrodzenia nauczyciela dyplomowanego, o którym mowa w art. 30 ust. 3 pkt 4 ustawy – Karta Nauczyciela. Odnosząc się do świadczeń socjalnych przysługujących pracownikom niepublicznych przedszkoli należy zauważyć, że zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 288), fundusz tworzą pracodawcy zatrudniający według stanu na dzień 1 stycznia danego roku co najmniej 50 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty. Pracodawcy zatrudniający według stanu na dzień 1 stycznia danego roku, co najmniej 20 i mniej niż 50 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty, tworzą fundusz na wniosek zakładowej organizacji związkowej. Zgodnie z art. 3 ust. 3 ww. ustawy, pracodawcy zatrudniający według stanu na dzień 1 stycznia danego roku mniej niż 50 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty mogą tworzyć fundusz do wysokości i na zasadach określonych w art. 5 tej ustawy lub mogą wypłacać świadczenie urlopowe, o którym mowa w art. 3 ust. 4-6 tej ustawy. Zgodnie z art. 5 ust. 1 i 2 ww. ustawy, fundusz tworzy się z corocznego odpisu podstawowego, naliczanego w stosunku do przeciętnej liczby zatrudnionych. Wysokość odpisu podstawowego, o którym mowa wyżej, wynosi na jednego zatrudnionego, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a i 3 tej ustawy, 37,5% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim lub w drugim półroczu roku poprzedniego, jeżeli przeciętne wynagrodzenie z tego okresu stanowiło kwotę wyższą. Zgodnie z art. 2 pkt 5 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, osoby uprawnione do korzystania z funduszu to pracownicy i ich rodziny, emeryci i renciści – byli pracownicy i ich rodziny oraz inne osoby, którym pracodawca przyznał, w regulaminie, o którym mowa w art. 8 ust. 2 tej ustawy, prawo korzystania ze świadczeń socjalnych finansowanych z funduszu. Minister edukacji dostrzega konieczność ustawowego wspierania zarówno przedszkoli publicznych jak i przedszkoli niepublicznych w różnych obszarach. Dla przykładu, w dniu 13 czerwca 2025 r. do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów został włączony projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe (nr UDER60). Od 16 czerwca projekt jest w uzgodnieniach międzyresortowych. Celem projektu jest rozszerzenie możliwości zatrudnienia w przedszkolu osoby niebędącej nauczycielem. Obecnie przepis art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737, z późn. zm.) przewiduje możliwość zatrudnienia w publicznym przedszkolu osoby niebędącej nauczycielem wyłącznie do prowadzenia zajęć rozwijających zainteresowania dzieci, a nie do zajęć wychowania przedszkolnego, w trakcie których jest realizowana podstawa programowa wychowania przedszkolnego. Proponuje się zmianę w art. 15 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe polegającą na rozszerzeniu zakresu stosowania rozwiązania umożliwiającego zatrudnienie w publicznym przedszkolu osoby niebędącej nauczycielem do wszystkich zajęć prowadzonych w przedszkolu. Rozwiązanie to pozwoli – w przypadku braku nauczyciela posiadającego wymagane kwalifikacje – zatrudnić osobę, która nie jest nauczycielem, ale ma kompetencje do prowadzenia zajęć z dziećmi w wieku przedszkolnym. Projektowana zmiana umożliwi dyrektorowi przedszkola prowadzenie skutecznej polityki kadrowej i podejmowanie racjonalnych decyzji odpowiednich do potrzeb kadrowych przedszkola. Jednocześnie obowiązek uzyskania zgody kuratora oświaty będzie gwarancją, że osoba niebędąca nauczycielem będzie spełniała niezbędne warunki do prowadzenia zajęć w przedszkolu. Przepis art. 15 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe będzie miał (na podstawie art. 13 tej ustawy) zastosowanie również do przedszkoli niepublicznych. Do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów został włączony także projekt ustawy o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela (nr UDER57). Projekt ten zakłada zmianę dotyczącą zatrudnienia nauczycieli specjalistów, o których mowa w art. 42d ust. 1 ustawy – Karta Nauczyciela, na podstawie innej niż umowa o pracę w niepublicznych jednostkach systemu oświaty. W projekcie ustawy proponuje się wprowadzenie regulacji o charakterze epizodycznym (obowiązującej do dnia 31 sierpnia 2027 r.), umożliwiającej niepublicznym przedszkolom, szkołom oraz ich zespołom powierzanie nauczycielom specjalistom prowadzenia zajęć bezpośrednio z uczniami lub wychowankami w wymiarze nieprzekraczającym 9 godzin tygodniowo (obecnie ograniczenie to sięga wymiaru do 4 godzin tygodniowo – patrz art. 10a ww. ustawy), także na podstawie innej niż umowa o pracę, pod warunkiem, że w treści łączącego strony stosunku prawnego nie przeważają cechy charakterystyczne dla stosunku pracy. Odnosząc się do kwestii zmian w zasadach finansowania przedszkoli niepublicznych należy wspomnieć, że analizy prowadzone przez zainteresowane podmioty, coraz częściej ujawniają symptomy wyczerpania się dotychczasowych rozwiązań stosowanych w przypadku dotowania placówek wychowania przedszkolnego (tj. przedszkoli, innych form wychowania przedszkolnego i oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych). W resorcie od kilku miesięcy trwają analizy i rozmowy na temat dotowania przedszkoli i czynników, które wpływają na zróżnicowanie podstawowej kwoty dotacji w poszczególnych jednostkach samorządu terytorialnego. Analizowane są między innymi dane pozyskane od gmin dotujących placówki wychowania przedszkolnego. Niezależnie od tego jak w przyszłości będzie wyglądał model dotowania placówek wychowania przedszkolnego, ustalając nowe zasady z jednej strony należy brać pod uwagę stanowisko jednostek samorządu terytorialnego, z drugiej zaś możliwości niepublicznych przedszkoli oraz interes rodziców wnoszących opłaty za edukację swoich dzieci w niepublicznych placówkach wychowania przedszkolnego. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Henryk Kiepura Sekretarz Stanu