Interpelacja w sprawie funduszu sołeckiego

Interpelacja w sprawie funduszu sołeckiego Interpelacja nr 10372 do ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie funduszu sołeckiego Zgłaszający: Lidia Czechak Data wpływu: 17-06-2025 Szanowny Panie Ministrze, zgodnie z art. 2 ust. 6 ustawy z dnia 21 lutego 2014 r. o funduszu sołeckim, środki funduszu mogą być przeznaczone wyłącznie na zadania własne gminy, które służą poprawie warunków życia mieszkańców. Oznacza to, że nie można ich wykorzystywać na wspieranie działalności podmiotów zewnętrznych, których funkcjonowanie nie jest przypisane do zadań własnych gminy. W praktyce pojawia się jednak wątpliwość, czy działalność kół gospodyń wiejskich (KGW) – które często współorganizują lokalne wydarzenia, np. dożynki, festyny czy imprezy promujące lokalne dziedzictwo – może być częściowo wspierana w ramach realizacji zadań gminy w zakresie kultury, integracji społecznej czy promocji gminy. Drugą kwestią jest zauważalny spadek wysokości środków przypadających na poszczególne sołectwa – w wielu przypadkach nawet o 10 tysięcy złotych. Spadek ten wynika głównie z: • przekazania realizacji programu „Rodzina 500+” (obecnie „Rodzina 800+”) do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, co istotnie obniżyło dochody bieżące gmin, • skutków pandemii COVID-19, które wpłynęły na ogólne zmniejszenie dochodów JST. Z powodu tych czynników realna zdolność sołectw do realizacji oddolnych projektów została istotnie ograniczona. Trzecia kwestia dotyczy wykładni art. 5 ust. 5 ustawy o funduszu sołeckim, zgodnie z którym: „Wójt (burmistrz, prezydent miasta) w terminie 7 dni od dnia otrzymania wniosku, który nie spełnia warunków określonych w ust. 2-4, odrzuca wniosek, jednocześnie informując o tym sołtysa”. W praktyce wiele wniosków sołeckich zawiera kilka odrębnych przedsięwzięć – zwykle dwa lub trzy – z których jedno może być niezgodne z przepisami, a pozostałe spełniają wszystkie wymagania. Mimo to wójt – zgodnie z literalnym brzmieniem przepisu – odrzuca cały wniosek, co wydaje się niezasadne i uderza w zasadę proporcjonalności. W związku z poruszonymi powyżej kwestiami zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami: 1. Czy trwają prace zmieniające zadania własne gminy, aby możliwe było sfinansowanie przez fundusz sołecki przedsięwzięć, w których uczestniczą lub które współorganizują koła gospodyń wiejskich, o ile są one częścią szerszych działań o charakterze gminnym (takich jak dożynki, pikniki, obchody świąt państwowych), które można zakwalifikować jako zadania własne gminy? 2. Czy ministerstwo planuje podjąć działania legislacyjne zmierzające do wyrównania wysokości środków funduszu sołeckiego (np. przez wprowadzenie minimalnej stawki na sołectwo lub korekty algorytmu), tak aby powrócić do poziomu sprzed pandemii i zmian systemowych? 3. Czy rozważane jest wprowadzenie zmiany legislacyjnej umożliwiającej wójtowi odrzucenie jedynie tej części wniosku, która nie spełnia wymogów ustawy, przy jednoczesnym zachowaniu pozostałych (prawidłowych) elementów wniosku? Taka zmiana zwiększyłaby efektywność wykorzystania środków oraz ograniczyła ryzyko niepotrzebnej utraty funduszu przez dane sołectwo. Z wyrazami szacunku Lidia Czechak Poseł na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie funduszu sołeckiego Odpowiedź na interpelację nr 10372 w sprawie funduszu sołeckiego Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Tomasz Szymański Warszawa, 07-07-2025 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 10372 Pani Poseł Lidii Czechak w sprawie funduszu sołeckiego , uprzejmie przedstawiam poniższe informacje. Na wstępie należy podkreślić, że przepisy ustawy z dnia 21 lutego 2014 r. o funduszu sołeckim [1] nie zawierają enumeratywnego katalogu przedsięwzięć, które można sfinansować ze środków funduszu sołeckiego. Jak wskazano w przedmiotowej ustawie, środki z funduszu sołeckiego można przeznaczyć na realizację wyłącznie tych zadań gminy, które są zadaniami własnymi gminy, służą poprawie warunków życia mieszkańców i są zgodne ze strategią rozwoju gminy [2] oraz na pokrycie wydatków na działania zmierzające do usunięcia skutków klęski żywiołowej [3] . Ponadto należy zwrócić uwagę, że ustawa o funduszu sołeckim odnosi się do przedsięwzięć zgłoszonych we wniosku przewidzianych do realizacji na obszarze sołectwa [4] . Fundusz sołecki służy zatem wykonywaniu konkretnych, ściśle określonych przedsięwzięć opisanych we wniosku sołectwa. Mając na uwadze powyższe wyjaśnienia warto zaznaczyć, że każdorazowo trzeba rozstrzygnąć, czy zakładane przedsięwzięcie mieści się w katalogu zadań własnych gminy i spełnia pozostałe ustawowe wymogi. Istotne przy tym pozostaje, aby dana inicjatywa uwzględniała prawne unormowania w zakresie finansowania przedsięwzięć z funduszu sołeckiego, zawarte zarówno w ustawie o samorządzie gminnym [5] , ustawie o finansach publicznych [6] , jak i samej ustawie o funduszu sołeckim . Należy również podkreślić, że Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) nie posiada kompetencji do dokonywania wiążącej oceny prawnej sytuacji dotyczącej gospodarki finansowej jednostek samorządu terytorialnego. To organy jednostki samorządu terytorialnego oraz organy nadzoru nad działalnością finansową samorządu terytorialnego (tj. regionalne izby obrachunkowe) są uprawnione do oceny poszczególnych stanów faktycznych w kontekście finansowania konkretnego przedsięwzięcia ze środków funduszu sołeckiego. Natomiast w zakresie działań realizowanych przez koła gospodyń wiejskich należy zauważyć, że sposób funkcjonowania kół gospodyń wiejskich określa ustawa z dnia 9 listopada 2018 r. o kołach gospodyń wiejskich [7] , która pozostaje we właściwości Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Odnosząc się do kwestii wyrównania wysokości środków funduszu sołeckiego (np. przez wprowadzenie minimalnej stawki na sołectwo lub korekty algorytmu) należy wskazać, że jedną ze zmiennych służących do obliczania wysokości środków przypadających na dane sołectwo jest kwota bazowa [8] . W tym miejscu warto również zauważyć, że od 2025 r. obowiązuje nowa ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego [9] , której celem jest wzmocnienie i ustabilizowanie finansów jednostek samorządu terytorialnego poprzez zwiększenie dochodów własnych, co niewątpliwie będzie miało wpływ na wysokość funduszu sołeckiego w kolejnych latach. Ponadto zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy o funduszu sołeckim , wydatki wykonane w ramach funduszu podlegają zwrotowi w ustawowej wysokości, tj. 20, 30 lub 40% bez mechanizmu korygującego, co oznacza, że gminy dostają zwrot w pełnej wysokości. Przedstawiając powyższe jednocześnie informuję, że obecnie w MSWiA są prowadzone analizy dotyczące ewentualnej nowelizacji ustawy o funduszu sołeckim . Dodatkowo w przedmiotowym zakresie będzie kontynuowany dialog m.in. ze stroną samorządową oraz środowiskami sołeckimi w ramach Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, gdzie będą analizowane kwestie dotyczące przyszłego kształtu ustawy. Z poważaniem z up. Tomasz Szymański Sekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Dz. U. poz. 301, z późn. zm. [2] art. 2 ust. 6 ustawy o funduszu sołeckim. [3] art. 2 ust. 7 ustawy o funduszu sołeckim. [4] art. 5 ust. 3 ustawy o funduszu sołeckim. [5] Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1465, z późn. zm.). [6] Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1530, z późn. zm.). [7] Dz. U. z 2025 r. poz. 310. [8] obliczona jako iloraz wykonanych dochodów bieżących danej gminy, o których mowa w przepisach o finansach publicznych, za rok poprzedzający rok budżetowy o dwa lata oraz liczby mieszkańców zamieszkałych na obszarze danej gminy, według stanu na dzień 31 grudnia roku poprzedzającego rok budżetowy o dwa lata, ustalonej przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. [9] Ustawa z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. poz. 1572, z późn. zm.).