Interpelacja w sprawie uregulowania trybu w noszenia i rozpatrywania protestów wyborczych dotyczących wyborów do organów jednostek pomocniczych gminy

Interpelacja w sprawie uregulowania trybu w noszenia i rozpatrywania protestów wyborczych dotyczących wyborów do organów jednostek pomocniczych gminy Interpelacja nr 10278 do ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie uregulowania trybu w noszenia i rozpatrywania protestów wyborczych dotyczących wyborów do organów jednostek pomocniczych gminy Zgłaszający: Lidia Czechak Data wpływu: 12-06-2025 Szanowny Panie Ministrze, w świetle art. 36 ust. 2 oraz art. 35 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym wybory sołtysa i rady sołeckiej odbywają się w głosowaniu tajnym, bezpośrednim, spośród nieograniczonej liczby kandydatów, przy czym szczegółowe zasady powinny zostać zapisane w statucie sołectwa przyjmowanym uchwałą rady gminy. Ustawodawca nie przewidział jednak żadnego ustawowego mechanizmu pozwalającego na zaskarżenie lub kontrolę prawidłowości tych wyborów. Nie stosuje się tu przepisów Kodeksu wyborczego, co tworzy „pustkę” regulacyjną. W praktyce cała odpowiedzialność za rozstrzyganie sporów wyborczych spoczywa na radach gmin, które – zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym mogą stwierdzić nieważność wyborów sołtysa lub rady sołeckiej, o ile statut tak stanowi. Zdarza się jednak, że statut przekazuje to uprawnienie organowi wykonawczemu. W efekcie identyczne sytuacje są w różnych gminach rozwiązywane odmiennie, co rodzi wątpliwości co do jednolitości stosowania prawa. Art. 87 Konstytucji RP określa hierarchię źródeł prawa, a uchwała rady gminy jest aktem prawa miejscowego obowiązującym wyłącznie na jej obszarze. Brak ustawowych reguł postępowania protestacyjnego oznacza, że wyborcy w różnych częściach kraju mogą znajdować się w nierównej sytuacji, co budzi zastrzeżenia z punktu widzenia zasady równości wyborów oraz praworządności. W związku z powyższym uprzejmie proszę o odpowiedź na następujące pytania: 1. Czy Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji dostrzega potrzebę wprowadzenia jednolitych, ustawowych przepisów regulujących tryb składania i rozpatrywania protestów wyborczych dotyczących organów jednostek pomocniczych gminy? 2. Jeżeli nie, czy ministerstwo zamierza je zainicjować? 3. Jakie rozwiązania – w ocenie Ministra – mogłyby zapewnić równowagę pomiędzy konstytucyjną zasadą pomocniczości (oddającej gminom znaczny zakres swobody) a potrzebą zagwarantowania jednolitych minimalnych standardów ochrony praw wyborców? 4. Czy w ocenie Ministra zasadne byłoby rozważenie nowelizacji ustawy o samorządzie gminnym poprzez dodanie przepisów upoważniających rady gmin do przyjmowania szczegółowych regulaminów postępowania protestacyjnego w oparciu o wytyczne ustawowe, analogicznie do rozdziałów Kodeksu wyborczego dotyczących protestów w wyborach powszechnych? 5. Jak ministerstwo ocenia ryzyko prawne związane z brakiem jednolitych procedur w kontekście kontroli nad działalnością jednostek pomocniczych (art. 18a ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym) oraz potencjalnych skarg konstytucyjnych wyborców? Uregulowanie tej materii ustawowo pozwoliłoby na zachowanie spójności systemu prawa, wzmocnienie ochrony praw wyborczych mieszkańców i zminimalizowanie ryzyka sporów sądowych, a jednocześnie nie naruszałoby konstytucyjnej zasady pomocniczości. Z wyrazami szacunku Lidia Czechak Poseł na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie uregulowania trybu w noszenia i rozpatrywania protestów wyborczych dotyczących wyborów do organów jednostek pomocniczych gminy Odpowiedź na interpelację nr 10278 w sprawie uregulowania trybu w noszenia i rozpatrywania protestów wyborczych dotyczących wyborów do organów jednostek pomocniczych gminy Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Tomasz Szymański Warszawa, 08-07-2025 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 10278 Pani Poseł Lidii Czechak w sprawie uregulowania trybu wnoszenia i rozpatrywania protestów wyborczych dotyczących wyborów do organów jednostek pomocniczych gminy , uprzejmie przedstawiam co następuje. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że podstawowe zasady organizacji i funkcjonowania jednostek pomocniczych zostały określone w art. 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym [1] , zgodnie z którym, w gminie mogą być tworzone jednostki pomocnicze, w tym sołectwa, dzielnice, osiedla. Kompetencję do utworzenia jednostki pomocniczej – w drodze uchwały po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami lub z ich inicjatywy – posiada rada gminy. Tym samym, utworzenie jednostki pomocniczej na podstawie ustawy o samorządzie gminnym ma charakter fakultatywny i mieści się wyłącznie w sferze swobody decyzyjnej rady gminy, która w statucie gminy określa zasady tworzenia, łączenia, podziału oraz znoszenia jednostki pomocniczej. Natomiast, stosownie do przepisów art. 36 ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym , sołtys oraz członkowie rady sołeckiej są wybierani w głosowaniu tajnym, bezpośrednim, spośród nieograniczonej liczby kandydatów, przez stałych mieszkańców sołectwa uprawnionych do głosowania. Regulacje ustawy o samorządzie gminnym nie precyzują jednak kwestii dotyczących zasad i trybu wyborów organów jednostki pomocniczej oraz zakresu i formy kontroli, a także nadzoru organów gminy nad działalnością organów jednostki pomocniczej, pozostawiając je do uregulowania w materii statutowej jednostki pomocniczej (art. 35 ust. 3 pkt 2 i pkt 5 ww. ustawy). Organowi gminy ustanawiającemu statut jednostki pomocniczej – w omawianym zakresie – pozostawiono zatem daleko idącą swobodę. Należy podkreślić, że powyższe regulacje korespondują z zasadą wyrażoną w art. 169 ust. 4 Konstytucji RP, zgodnie z którą ustrój wewnętrzny jednostek samorządu terytorialnego określają, w granicach ustaw, ich organy stanowiące. Przedmiotowy przepis prawa poza samym wyróżnieniem pojęcia ustroju terytorialnego nie stanowi o jego zawartości treściowej, nie przesądzając poza tym, jaki zakres materii powinien zostać uregulowany w ustawie, a jaki w innych aktach organów stanowiących. Reasumując, nie ulega wątpliwości, że prawem jednostki samorządu terytorialnego jest decydowanie o jej ustroju, w tym o szczegółowych kwestiach nienormowanych w gminnej ustawie ustrojowej, a nawet w niej pominiętych. Na władztwo statutowe należy patrzeć z punktu widzenia celu, który statut winien spełniać, a mianowicie dopełnienia treści ustawowych określających ustrój jednostki samorządu terytorialnego czy też organizację i zakres działania utworzonej przez nią jednostki pomocniczej. Podejście wymagające konkretnej podstawy prawnej do każdego działania podważa ideę samorządu terytorialnego, który zarządza sprawami lokalnymi we własnym imieniu i na własną odpowiedzialność oraz ingeruje w samodzielność statutową samorządu. W kontekście powyższego informuję, że Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji nie planuje podejmowania działań legislacyjnych w zakresie problematyki poruszonej w niniejszej interpelacji. Z poważaniem z up. Tomasz Szymański Sekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Dz. U. z 2024 r. poz. 1465 z późn. zm.