Interpelacja w sprawie edukacji zdrowotnej i seksualnej w szkołach

Interpelacja w sprawie edukacji zdrowotnej i seksualnej w szkołach Interpelacja nr 10152 do ministra edukacji, ministra zdrowia w sprawie edukacji zdrowotnej i seksualnej w szkołach Zgłaszający: Janusz Cieszyński Data wpływu: 09-06-2025 Szanowne Panie Minister, w związku z powracającą debatą na temat edukacji seksualnej w Polsce, poruszaną m.in. podczas posiedzenia sejmowej Podkomisji ds. Zdrowia Publicznego 20 maja 2025 roku, proszę o przedstawienie stanowiska Ministerstwa Edukacji Narodowej w kwestii możliwości wprowadzenia obowiązkowej edukacji zdrowotnej, której elementem jest edukacja seksualna oraz alternatywnych rozwiązań. Konsultant krajowy w dziedzinie seksuologii, dr Andrzej Depko, określił brak takiego obowiązku jako „wielką tragedię naszego społeczeństwa”, wskazując, że rodzice często nie są przygotowani do rozmów z dziećmi na tematy związane z dojrzewaniem i seksualnością, a młodzież szuka wiedzy w Internecie, co może prowadzić do kształtowania zdehumanizowanej seksualności i nieodpowiedzialnych zachowań. Doceniając wysiłki ekspertów na rzecz podniesienia świadomości zdrowotnej młodzieży, warto rozważyć rolę rodziców w obliczu propozycji wprowadzenia obowiązkowej edukacji seksualnej w szkołach. Dotychczas tematy takie jak choroby weneryczne i profilaktyka seksualna były omawiane w szkole podstawowej na lekcjach biologii, co wskazuje na możliwość realizacji tych zagadnień w ramach istniejących przedmiotów. Rozwiązaniem alternatywnym lub uzupełniającym edukację seksualną w ramach edukacji zdrowotnej mogłoby być mniej mniej kontrowersyjne wspieranie rodziców w rozwijaniu umiejętności prowadzenia rozmów z dziećmi na temat dojrzewania, seksualności i odpowiedzialności, szczególnie w sytuacji, gdy edukacja zdrowotna, w ramach której poruszana jest edukacja seksualna, jest nieobowiązkowa. Doktor Andrzej Depko słusznie zauważył, że “rodzice nie czują się gotowi, aby prowadzić edukację seksualną w domu. Nie są gotowi, bo ich nikt nie przygotował, dla nich pojawia się problem rozmawiania, otwartości w związkach, ale też w relacji z dziećmi, bo czują się skrępowani”. Odpowiedzią na ten problem mogłyby być programy skierowane do rodziców. Mogłyby być efektywne, umożliwić im uzyskanie rzetelnej wiedzy i narzędzi do poruszenia tematu seksualności w bezpiecznym dla dziecka środowisku domowym. Takie rozwiązanie mogłoby odpowiadać oczekiwaniu konsultanta ds. seksuologii, aby dostarczyć młodym ludziom wiedzę w odpowiednim wieku, zanim zaczną szukać informacji w Internecie. Jednym z przykładów takiej inicjatywy jest projekt „Aktywne mamy – świadome swojej płodności nastolatki”, sfinansowany przez Narodowe Centrum Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego, który promował edukację matek w celu lepszego przygotowania ich do rozmów z córkami o płodności i zdrowiu. W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania: 1. Jakie jest stanowisko Ministerstwa Edukacji Narodowej wobec propozycji wprowadzenia obowiązkowej edukacji seksualnej w szkołach jako części edukacji zdrowotnej, w kontekście opinii dr. Andrzeja Depko? 2. Czy ministerstwo rozważa alternatywne rozwiązania, takie jak programy szkoleniowe lub warsztaty dla rodziców, które wspierałyby ich w edukacji dzieci na temat dojrzewania i seksualności w sytuacji, gdy edukacja zdrowotna pozostaje nieobowiązkowa? 3. Czy ministerstwo planuje promowanie i finansowanie inicjatyw podobnych do projektu „Aktywne mamy – świadome swojej płodności nastolatki”, które wspierają rodziców w rozmowach z dziećmi o zdrowiu i seksualności, uwzględniając różnorodność wartości i przekonań rodzin? 4. Jakie działania podejmuje ministerstwo, aby wspierać nauczycieli i specjalistów w dostarczaniu rzetelnej wiedzy na temat zdrowia i seksualności w sposób dostosowany do wieku uczniów i akceptowalny dla rodziców, np. w ramach istniejących przedmiotów takich jak biologia? 5. Czy ministerstwo prowadzi analizy dotyczące skuteczności obecnych form edukacji zdrowotnej w szkołach, w tym treści omawianych na lekcjach biologii, oraz wpływu braku obowiązkowej edukacji seksualnej na zdrowie i odpowiedzialność młodych ludzi? Z wyrazami szacunku Janusz Cieszyński

Odpowiedź na interpelację w sprawie edukacji zdrowotnej i seksualnej w szkołach Odpowiedź na interpelację nr 10152 w sprawie edukacji zdrowotnej i seksualnej w szkołach Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Paulina Piechna-Więckiewicz Warszawa, 07-07-2025 Szanowny Panie Pośle, od 1 września 2025 r. w szkołach podstawowych (klasy IV-VIII) i ponadpodstawowych będzie realizowany nieobowiązkowy przedmiot – edukacja zdrowotna, który zastąpi dotychczasowy przedmiot – wychowanie do życia w rodzinie. Przedmiot edukacja zdrowotna charakteryzuje się interdyscyplinarnym charakterem, łącząc elementy nauk: o zdrowiu, medycznych, społecznych, humanistycznych, przyrodniczych i ścisłych. Podstawa programowa [1] tego przedmiotu została przygotowana z uwzględnieniem wieku i rozwoju psychofizycznego uczniów, którzy będą uczęszczać na te zajęcia. Holistyczne zaprojektowana edukacja zdrowotna obejmuje dziesięć działów, które odzwierciedlają sfery funkcjonowania człowieka, wśród których jest również dział – zdrowie seksualne: Klasy IV-VI szkoły podstawowej, Klasy VII-VIII szkoły podstawowej, Klasy I-III szkół ponadpodstawowych, Dział I. Wartości i postawy, Dział II. Zdrowie fizyczne, Dział III. Aktywność fizyczna, Dział IV. Odżywianie, Dział V. Zdrowie psychiczne, Dział VI. Zdrowie społeczne, Dział VII. Dojrzewanie, Dział VII. Zdrowie seksualne, Dział VIII. Zdrowie seksualne, Dział VIII. Zdrowie środowiskowe, Dział IX. Zdrowie środowiskowe, Dział IX. Internet i profilaktyka uzależnień, Dział X. Internet i profilaktyka uzależnień, Dział X. System ochrony zdrowia. Zgodnie z pierwotnymi założeniami przedmiot ten miał być obowiązkowy, i w takim kształcie projekt podstawy programowej edukacji zdrowotnej został w październiku 2024 r. skierowany do konsultacji publicznych i uzgodnień. W wyniku konsultacji społecznych zdecydowano o dobrowolności udziału uczniów w zajęciach z tego przedmiotu (pełnoletni uczeń/rodzice dziecka mogą w terminie do 25 września danego roku szkolnego zgłosić dyrektorowi szkoły rezygnację z udziału w tych zajęciach). Warto podkreślić, że umożliwiono rodzicom udział w spotkaniach z nauczycielem przedmiotu i wychowawcą oraz pozyskania informacji o celach i treściach realizowanego programu nauczania, podręcznikach, materiałach edukacyjnych, materiałach ćwiczeniowych oraz środkach dydaktycznych, które stanowić będą podstawę świadomej decyzji dotyczącej zgłoszenia dyrektorowi szkoły w formie pisemnej rezygnacji z udziału ucznia w zajęciach [2] . Programy szkoleniowe, publikacje oraz warsztaty dedykowane rodzicom, również jako wsparcie w rozmowach o dojrzewaniu i seksualności, są stale upowszechniane przez Ośrodek Rozwoju Edukacji – jednostkę podległą Ministerstwu Edukacji Narodowej (np.: publikacja „Rodzice dzieciom – rozmowy o seksualności. Trzy etapy, wiele trudności, jedno wyzwanie“). Dodatkowo dla nauczycieli, specjalistów, rodziców i uczniów dostępne są programy znajdujące się w bazie programów rekomendowanych, oparte na podstawach naukowych, kształtujące umiejętności psychofizyczne dzieci i młodzieży, postawy i zachowania promujące nadrzędną wartość, jaką jest zdrowie fizyczne i psychiczne. W celu ułatwienia szkołom wyboru wysokiej jakości programów profilaktycznych zostały one wyselekcjonowane w ramach systemu rekomendacji: Ośrodka Rozwoju Edukacji, Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom oraz Instytutu Psychiatrii i Neurologii. Instytucje te dokonują oceny programów z obszarów promocji zdrowia psychicznego, profilaktyki uzależnień oraz innych zachowań problemowych dzieci i młodzieży. Do wyboru jest 30 programów o wysokiej jakości. Na szczególną uwagę zasługuje program Szkoła dla Rodziców i Wychowawców, który oferuje rodzicom zajęcia poszerzające ich wiedzę w zakresie etapów rozwoju emocjonalno-społecznego nastolatka oraz potrzeb i problemów wieku dorastania. W 2024 r. w 40-godzinnych szkoleniach uczestniczyły 3854 osoby. Programem objęto 766 placówek oświatowych, w których zorganizowano 378 grup szkoleniowych. Wzięło w nich udział 2935 osób, w tym 2582 rodziców i 353 nauczycieli. Założenia i idee programu zaprezentowano podczas posiedzeń 90 rad pedagogicznych, w których uczestniczyło 1300 rodziców i 750 nauczycieli z placówek oświatowych różnego szczebla. Minister edukacji realizuje również Działanie nr 5.5. „Świadome i odpowiedzialne rodzicielstwo – działania edukacyjne dla młodzieży szkół ponadpodstawowych“ w ramach kompleksowego programu wsparcia dla rodzin „Za życiem“, które wśród głównych celów wskazuje m.in.: - ukazanie problemu zdrowia prokreacyjnego; - kształcenie umiejętności dokonywania właściwych wyborów w zakresie zdrowego stylu życia; - pozyskanie wiedzy nt. organizmu ludzkiego i zachodzących zmian rozwojowych w okresie dojrzewania. W ramach ww. Działania 5.5. realizowany jest Program edukacyjny o charakterze profilaktycznym pn. Być razem, który może stać się pomocą w zrozumieniu dochodzenia do dorosłości, wspierając młodzież w procesie przygotowania do podejmowania decyzji odnośnie do związków, zdrowia prokreacyjnego i seksualności, budowania relacji, wzmacniania więzi, zwiększenia kompetencji psychospołecznych oraz rozpoznawania i radzenia sobie z emocjami. Program podejmuje ważne tematy z zakresu m.in.: różnic osobowych, jako czynnika pozytywnego do tworzenia trwałych relacji interpersonalnych, umiejętności psychospołecznych – kształtowanie umiejętności regulacji emocji, rozwoju psychoseksualnego, współczesnych zagrożeń i chorób przenoszonych drogą płciową, rodzicielstwa będącego świadomym wyborem. Ministerstwo Edukacji Narodowej podejmuje szereg działań, aby zapewnić przekazywanie przez nauczycieli i specjalistów rzetelnej wiedzy na temat zdrowia i seksualności w sposób dostosowany do wieku uczniów. Ustawa – Karta Nauczyciela [4] nakłada na nauczycieli obowiązek doskonalenia zawodowego, a dyrektorzy szkół odpowiadają za planowanie i organizację tych procesów. Ponadto nauczyciele mają bezpłatny dostęp do bibliotek, w tym pedagogicznych, gdzie na bieżąco mogą uzupełniać swoją wiedzę. Mogą także korzystać ze Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej [5] – oficjalnej platformy internetowej ministerstwa stworzonej w celu wspierania nauczania i uczenia się. Zawiera ona bezpłatne e-materiały, do których szybki dostęp mają nauczyciele i uczniowie. ZPE umożliwia tworzenie lekcji interdyscyplinarnych, autorskich, nauczycielskich wersji podręcznika, pracę grupową czy kształcenie indywidualne dostosowane do potrzeb ucznia. Wszystkie materiały zawarte na platformie są aktualne i sprawdzone. Dostępne są także materiały do nauczania biologii na wszystkich poziomach kształcenia, w tym w zakresie rozszerzonym w szkołach ponadpodstawowych. Publiczne placówki doskonalenia nauczycieli, przepisami § 13 ust. 2 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 maja 2019 r. w sprawie placówek doskonalenia nauczycieli [6] , są zobowiązane do realizacji doskonalenia nauczycieli w zakresie wynikającym z ustalonych przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania kierunków realizacji polityki oświatowej państwa oraz wprowadzanych zmian w systemie oświaty. Wypełnianie tego obowiązku jest badane przez kuratorów oświaty w trakcie opiniowania planu pracy placówki doskonalenia nauczycieli przed jego zatwierdzeniem przez organ prowadzący. Minister edukacji ustalił na rok szkolny 2025/2026 m.in. następujące kierunki realizacji polityki oświatowej państwa: 1. Promocja zdrowego trybu życia w szkole – kształtowanie postaw i zachowań prozdrowotnych, wspieranie aktywności fizycznej uczniów; 2. Profilaktyka przemocy rówieśniczej. Zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży, wsparcie w kryzysach psychicznych, profilaktyka uzależnień. Mając na uwadze powyższe, wszystkie publiczne placówki doskonalenia nauczycieli mają obowiązek przygotować dla nauczycieli, w tym nauczycieli biologii, ofertę form doskonalenia (np. materiały metodyczne, szkolenia) w zakresie wynikającym z ww. kierunków polityki oświatowej państwa. Oferta ta powinna być dostosowana do zgłaszanych przez nauczycieli oraz szkoły potrzeb w zakres doskonalenia zawodowego. Dodatkowo minister edukacji – na podstawie przepisów § 17 ww. rozporządzenia w sprawie placówek doskonalenia nauczycieli – zlecił Ośrodkowi Rozwoju Edukacji wykonanie zadania polegającego na przygotowaniu materiałów edukacyjnych i szkoleniowych, przygotowaniu kadry do realizacji szkoleń oraz organizacji i realizacji szkoleń dla nauczycieli, którzy będą nauczać w szkole podstawowej lub szkole ponadpodstawowej przedmiotu edukacja zdrowotna, w którego programie są także treści dotyczące zdrowia seksualnego dostosowane do wieku rozwojowego dziecka. Ponadto Ministerstwo Edukacji Narodowej podpisało umowy z 11. uczelniami, które realizują kwalifikacyjne studia podyplomowe dla nauczycieli, przygotowujące do nauczania edukacji zdrowotnej. Studia są finansowane z budżetu MEN i są bezpłatne dla nauczycieli. Studia trwają 3 semestry, a zajęcia rozpoczęły się w marcu/kwietniu br. Ministerstwo Edukacji Narodowej przewiduje ewaluację efektów w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna obejmującą statystykę dotyczącą uczestnictwa uczniów w tych zajęciach. Analiza funkcjonowania w szkołach zajęć edukacja zdrowotna zostanie przeprowadzona po pierwszym roku realizacji tego przedmiotu w szkołach. Z poważaniem Z upoważnienia Ministra Edukacji Paulina Piechna-Więckiewicz Podsekretarz Stanu [1] określona w rozporządzeniu Ministra Edukacji z dnia 6 marca zmieniającym rozporządzenie w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej (Dz. U. 2025 poz. 378) oraz w rozporządzeniu Ministra Edukacji z dnia 6 marca zmieniającym rozporządzenie w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia (Dz. U. 2025 poz. 382). [2] § 6 ust. 3 rozporządzenia Ministra Edukacji z dnia 7 kwietnia w sprawie sposobu nauczania szkolnego oraz zakresu treści dotyczących wiedzy o życiu seksualnym człowieka, o zasadach świadomego i odpowiedzialnego rodzicielstwa, o wartości rodziny, życia w fazie prenatalnej oraz metodach i środkach świadomej prokreacji zawartych w podstawie programowej kształcenia ogólnego (Dz. U. 2025 poz. 467). [3] dostępne na stronie internetowej: https://programyrekomendowane.pl/. [4] art. 6 i art. 7 ustawy – Karta Nauczyciela (Dz. U. 2024 poz. 986 z późn. zm.), [5] www.zpe.gov.pl, [6] t.j. Dz. U. 2023 poz. 2738.