Interpelacja w sprawie nieprawidłowości w statutach szkolnych oraz potrzeby wzmocnienia nadzoru nad ich zgodnością z prawem

Interpelacja w sprawie nieprawidłowości w statutach szkolnych oraz potrzeby wzmocnienia nadzoru nad ich zgodnością z prawem Interpelacja nr 10113 do ministra edukacji w sprawie nieprawidłowości w statutach szkolnych oraz potrzeby wzmocnienia nadzoru nad ich zgodnością z prawem Zgłaszający: Piotr Górnikiewicz Data wpływu: 06-06-2025 Szanowna Pani Minister, statut szkoły, choć jest aktem wewnątrzszkolnym, ma fundamentalne znaczenie dla kształtowania organizacji i warunków realizacji procesu edukacyjnego, stanowiąc jednocześnie gwarancję przestrzegania praw i określania obowiązków wszystkich uczestników życia szkoły. Zgodnie z wynikami kontroli przeprowadzonych przez Najwyższą Izbę Kontroli z 2023 roku, mechanizmy weryfikacji nie zapewniają skutecznego dostosowania statutów do obowiązujących przepisów – aż 90% skontrolowanych statutów wymagało dostosowania do obowiązujących przepisów, a błędy formalne i merytoryczne utrzymują się mimo upływu kolejnych lat. Od wielu lat napływają sygnały o poważnych uchybieniach w treści statutów szkolnych, obejmujących zarówno zasady oceniania wewnątrzszkolnego, jak i procedury dyscyplinarne czy regulacje dotyczące praw ucznia. Mimo że ustawodawca przewidział szerokie ramy swobody kształtowania zapisów statutowych tak, by odzwierciedlały one specyfikę danej placówki, w praktyce dokumenty te bywają nadmiernie szczegółowe, napisane językiem trudnym do zrozumienia przez uczniów i rodziców, a niekiedy tworzone metodą „kopiuj-wklej” i nieaktualizowane od wielu lat. W konsekwencji tych niedoskonałości zarówno nauczyciele, jak i uczniowie narażeni są na stosowanie procedur nieprzewidzianych ustawą, jednak to uczniowie – jako podmiot słabszy w relacji szkolnej – doświadczają negatywnych skutków w największym stopniu. Najczęściej zgłaszane problemy dotyczą stosowania bezzasadnych kar oraz zatrzymywania rzeczy osobistych, co narusza prawo własności (posiadania), a także niejasnych i arbitralnych kryteriów oceniania zachowania. Szczególną uwagę należy zwrócić na kwestie związane z naruszaniem prawa do prywatności i odpoczynku uczniów – przeszukiwanie rzeczy osobistych bez zachowania procedur przewidzianych w przepisach prawa, konfiskata telefonów lub innych przedmiotów bez zgody ucznia i rodziców stoi w sprzeczności z ustawą zasadniczą oraz z zasadami wynikającymi z RODO. Ponadto w niektórych statutach wciąż występują zakazy dotyczące makijażu czy koloru włosów, które nie mają podstawy prawnej w ustawie i prowadzą do dyskryminacji. W odniesieniu do szkół plastycznych niepokojące jest utrzymywanie w statutach klauzul przyznających szkole prawo własności lub nieograniczonego dysponowania pracami uczniów, w tym prawo ich sprzedaży – praktyka ta jest sprzeczna zarówno z ustawą Prawo autorskie i prawa pokrewne, jak i z przepisami Kodeksu cywilnego, które przyznają twórcy (uczniowi) autorskie prawa majątkowe oraz własność materialnego nośnika utworu. Wreszcie statuty często nie uwzględniają odrębnego statusu uczniów pełnoletnich, którzy z mocy ustawy nabywają pełną zdolność do czynności prawnych i powinni mieć prawo samodzielnego usprawiedliwiania nieobecności, podejmowania czynności związanych z udziałem w zajęciach czy dysponowaniem swoim wizerunkiem i danymi osobowymi, bez konieczności uzyskiwania zgody przedstawicieli ustawowych. Zaobserwowane nieprawidłowości nie są efektem działań czy zaniechań jednego rządu, lecz wieloletnich, systemowych zaniedbań. Dostrzegając jednocześnie zaangażowanie oraz otwartość ministerstwa na zmiany nasuwają się pytania: Czy i w jakim zakresie ministerstwo planuje wzmocnić mechanizmy nadzoru lub kontroli statutów szkół pod kątem ich zgodności z prawem powszechnie obowiązującym? Czy resort zamierza opracować lub zaktualizować przepisy wykonawcze bądź wytyczne dla organów prowadzących szkoły w zakresie tworzenia i nowelizacji zapisów statutowych, tak aby zapewnić ich spójność z przepisami wyższego rzędu? Jakie dotychczasowe działania (legislacyjne, nadzorcze lub szkoleniowe) zostały podjęte przez ministerstwo w celu wyeliminowania wskazanych w niniejszej interpelacji nieprawidłowości statutowych, i jakie były ich efekty w zakresie poprawy zgodności statutów z obowiązującym prawem? Czy ministerstwo zidentyfikowało również inne obszary niezgodności statutów z prawem, które nie zostały ujęte w niniejszej interpelacji, i czy przewiduje podjęcie działań w tych zakresach? Czy ministerstwo planuje dodatkowe zmiany w przepisach prawa wewnątrzszkolnego, poza wskazanymi powyżej, które mają na celu poprawę przejrzystości i efektywności regulacji statutowych?

Odpowiedź na interpelację w sprawie nieprawidłowości w statutach szkolnych oraz potrzeby wzmocnienia nadzoru nad ich zgodnością z prawem Odpowiedź na interpelację nr 10113 w sprawie nieprawidłowości w statutach szkolnych oraz potrzeby wzmocnienia nadzoru nad ich zgodnością z prawem Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer Warszawa, 04-07-2025 Szanowny Panie Marszałku, składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację posła Piotra Górnikiewicza w sprawie nieprawidłowości w statutach szkolnych oraz potrzeby wzmocnienia nadzoru nad ich zgodnością z prawem. Szanowny Panie Pośle, uprzejmie wyjaśniam, że przepisy odnoszące się do tworzenia i kontroli statutów szkół i placówek są zawarte w ustawie - Prawo oświatowe [1] . Projekt statutu szkoły lub placówki albo jego zmian przygotowuje rada pedagogiczna i przedstawia do uchwalenia radzie szkoły (art. 72 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe). W przypadku, gdy w szkole nie powołano rady szkoły jej kompetencje przejmuje rada pedagogiczna (art. 82 ust. 2 ustawy – Prawo oświatowe). Jednocześnie rada rodziców może występować do dyrektora i innych organów szkoły lub placówki, organu prowadzącego szkołę lub placówkę oraz organu sprawującego nadzór pedagogiczny z wnioskami i opiniami we wszystkich sprawach szkoły lub placówki (art. 84 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe). Nadzór nad szkołami jest prowadzony przez właściwego terytorialnie Kuratora Oświaty [2] . Kurator oświaty sprawuje nadzór pedagogiczny przy pomocy nauczycieli zatrudnionych na stanowiskach wymagających kwalifikacji pedagogicznych w kuratoriach oświaty [3] , zatem pracownicy kuratorium oświaty mają uprawnienia do przeprowadzania kontroli w szkołach, w tym mają prawo do: wstępu do szkół i placówek; wglądu do prowadzonej przez szkołę lub placówkę dokumentacji dotyczącej przebiegu nauczania, wychowania i opieki oraz organizacji pracy; wglądu do znajdujących się w szkole lub placówce dokumentów nauczycieli potwierdzających kwalifikacje do prowadzenia przydzielonych im zajęć oraz dokumentów osób, o których mowa w art. 15 ustawy – Prawo oświatowe, potwierdzających przygotowanie do prowadzenia danych zajęć; udziału w posiedzeniu rady pedagogicznej, po uprzednim powiadomieniu dyrektora szkoły; wstępu w charakterze obserwatora na zajęcia dydaktyczne, wychowawcze, opiekuńcze i inne zajęcia organizowane przez szkołę lub placówkę; przeprowadzania badań służących ocenie efektywności działalności dydaktycznej, wychowawczej oraz opiekuńczej szkół i placówek [4] . W ramach sprawowanego nadzoru kurator lub upoważniony przez niego wizytator może przeprowadzić kontrolę dokumentacji szkoły oraz procesu nauczania, w tym statutu szkoły. Może również wydać zalecenia dyrektorowi szkoły, a w sytuacji, gdy zapisy statutu są sprzeczne z prawem – uchylić ten statut albo niektóre jego postanowienia (art. 114 ustawy - Prawo oświatowe). Jednocześnie organ ten został zobowiązany do wspierania szkoły w realizacji jej zadań (art. 55 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy). Decyzje wydawane przez kuratorów oświaty podlegają kontroli w trybie przepisów administracyjnych. Zatem każda skarga na działania kuratora albo w odniesieniu do jego rozstrzygnięć w ramach art. 114 ustawy – Prawo oświatowe ma charakter postępowania administracyjnego w indywidualnej sprawie i zawsze jest rozstrzygana przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania w odniesieniu do konkretnego stanu faktycznego i prawnego. W ramach nadzoru prowadzonego nad kuratorami oświaty Minister prowadzi spotkania z kuratorami, podczas których niejednokrotnie zwracał uwagę na konieczność dostosowania statutów szkół i placówek w zakresie ich zgodności z przepisami powszechnie obowiązującymi. Mając na względzie zmieniające się realia współczesnego świata oraz potrzebę doskonalenia przepisów prawa resort edukacji przygotował propozycję legislacyjną odnosząca się częściowo do zagadnień statutów szkół i placówek, głównie w zakresie praw i obowiązków uczniów. Propozycja została przyjęta przez Zespół do spraw Programowania Prac Rządu i niebawem zostanie skierowana do konsultacji społecznych. Z poważaniem Z upoważnienia Ministra Edukacji Katarzyna Lubnauer Sekretarz Stanu [1] Dz. U. z 2024 r. poz. 737 z późn. zm. [2] Art. 51 i następne ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737, z późn zm.). [3] Art. 60 ust. 8 cyt. ustawy. [4] Art. 55 ust. 3 cyt. ustawy.