Interpelacja w sprawie diet radnych będących nauczycielami na urlopie dla poratowania zdrowia

Interpelacja w sprawie diet radnych będących nauczycielami na urlopie dla poratowania zdrowia Interpelacja nr 10083 do ministra edukacji, ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie diet radnych będących nauczycielami na urlopie dla poratowania zdrowia Zgłaszający: Bolesław Piecha Data wpływu: 05-06-2025 Szanowny Panie Marszałku, proszę o przekazanie interpelacji do Ministerstwa Edukacji Narodowej i Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w następującym przedmiocie sprawy: wykładnia art. 73 ust. 7 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 986, ze zm., zwanej dalej: „kartą”) w zw. z art. 25 ust. 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1465, ze zm., zwanej dalej: „u.s.g.”), ze względu na występujące rozbieżności w orzecznictwie, doktrynie, motywowane również stanowiskiem Ministerstwa Edukacji Narodowej w odpowiedzi na zapytanie nr 1344 w sprawie interpretacji obowiązujących przepisów dotyczących możliwości wykonywania funkcji radnego przez nauczyciela korzystającego z płatnego urlopu dla poratowania zdrowia z dnia 29 czerwca 2012 r. Zgodnie z art. 25 ust. 4 u.s.g. na zasadach ustalonych przez radę gminy radnemu przysługują diety oraz zwrot kosztów podróży służbowych. Poglądy orzecznictwa sądowo-administracyjnego oraz organów nadzoru prawnego ewoluowały na przestrzeni ostatnich kliku lat. Zgodnie z najnowszymi i słusznymi poglądami orzecznictwa sądowego: „(…) W orzecznictwie podnosi się, że zasady określone przez radę gminy przy ustalaniu wysokości diet muszą uwzględniać rekompensacyjny charakter tego ekwiwalentu, tj. koszty poniesione w związku z wykonywaniem funkcji i zadań powierzonych radnemu oraz ewentualnych utraconych korzyści, jakich radny nie uzyskał w związku z wykonywaniem mandatu przedstawicielskiego (por. wyrok NSA z 14 czerwca 2022 r. sygn. akt III OSK 5279/21). Z tym poglądem należy się zgodzić, ponieważ dieta nie stanowi ani wynagrodzenia za pracę, ani innej formy zapłaty za świadczoną pracę wykonywaną na podstawie umowy praca cywilnego. Jednakże rekompensacyjny charakter diety nie może przybrać formy indywidualnego ustalania jej wysokości odrębnie dla każdego radnego. Gdyby taka możliwość istniała, to wówczas każdemu radnemu powinno się określać co do zasady inną wysokość diety, ponieważ każdy radny ponosiłby zróżnicowane koszty wykonywania mandatu. Niektórzy radni będący np. osobami bezrobotnymi lub emerytami mogliby nie ponosić kosztów wynikających z wykonywania mandatu, a mimo to także i tym radnym dieta przysługuje. Art. 25 ust. 4 u.s.g. nakazuje ustalanie diet dla wszystkich radnych różnicując jej wysokość nie tyle od strat ponoszonych przez radnego z powodu wykonywania mandatu, ile przede wszystkim różnicując jej wysokość od pełnionych funkcji. (…) Tym samym należy zaakceptować sytuację, w której wysokość diety dla radnych stanowi pewną uśrednioną kwotę powiązaną zarówno z nakładem pracy radnego w zakresie wykonywania mandatu, jak i utraconymi korzyściami wynikającymi z ograniczenia możliwości zarobkowania radnego oraz możliwościami finansowymi danej gminy (…)” – uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 stycznia 2024 r., sygn. akt III OSK 2383/22. Co za tym idzie, nie można utożsamiać diety radnego tylko i wyłącznie z rekompensatą utraconego zarobku, a zatem traktować jej jako innej działalności zarobkowej w rozumieniu art. 73 ust. 7 karty. Niestety takiej wykładni, a zatem, że dieta radnego stanowi ekwiwalent za inną działalność zarobkową dokonał zarówno minister edukacji narodowej w odpowiedzi na zapytanie nr 1344 w sprawie interpretacji obowiązujących przepisów dotyczących możliwości wykonywania funkcji radnego przez nauczyciela korzystającego z płatnego urlopu dla poratowania zdrowia z dnia 29 czerwca 2012 r. ( http://www.sejm.gov.pl/Sejm7.nsf/InterpelacjaTresc.xsp?key=56ADFCB8 ), jak i Sąd Okręgowy w Rybniku w wyroku z dnia 16 września 2021 r., sygn. akt IV Pa 28/21. Pogląd zarówno Sadu Okręgowego w Rybniku jak i ministra edukacji narodowej jest krzywdzący i oparty na nieprawidłowych założeniach. Radny miejski, będący równocześnie na urlopie dla poratowania zdrowia, może i powinien pełnić swój mandat społeczny w szczególności, że z tego powodu nie traci biernego prawa wyborczego, mandatu. Pełnienie tej funkcji nie stoi na przeszkodzie powrotowi do zdrowia, czemu ma służyć urlop dla poratowania zdrowia i oczywiste jest, że będzie nadal ponosił koszty związane z jego wykonywaniem, które jak słusznie zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 9 stycznia 2024 r., sygn. akt III OSK 2383/22, nie stanowią jedynie utraconego zarobku, ale i koszty poniesione w związku z wykonywaniem funkcji i zadań powierzonych radnemu – tj. np. korzystania ze środków bezpośredniego porozumiewania się na odległość w związku z wykonywaniem mandatu, korespondencji, używania sprzętów, konieczności np. korzystania ze świadczeń zdrowotnych, rehabilitacji odpłatnie w godzinach, w których skorzystanie z takich samych świadczeń nieodpłatnie nie jest możliwe, a z których radny rezygnuje ze względu na kolizję z obowiązkami radnego w zw. z udziałem w posiedzeniu komisji rady, sesji, spotkaniem z mieszkańcami, interwencją na skutek zgłoszeń mieszkańców. Ze względu na to, iż pogląd ministra edukacji narodowej z 2012 r. podzielony został w orzecznictwie sądów pracy, wśród radnych miejskich, będących nauczycielami, którzy korzystają z urlopu dla poratowania zdrowia lub mają potrzebę z niego skorzystać, powstaje obawa, że pobieranie diety radnego skutkowało będzie zastosowaniem art. 73 ust. 7 karty, zaś wykonywanie mandatu radnego w pełni w trakcie takiego urlopu z jednoczesną rezygnacją z diety odbierają jako krzywdzące, w szczególności ze względu na dostrzeżony w najnowszym orzecznictwie sądów administracyjnych charakter tej diety niesprowadzający się wyłącznie do rekompensaty utraconych zarobków. Proszę o ustosunkowanie się do powyższej sprawy i odpowiedź na pytania: 1. Czy radny miasta pracujący jako nauczyciel może swobodnie wykonywać swój mandat, będąc jednocześnie na urlopie dla poratowania zdrowia? Jeśli tak, to w jakim wymiarze. 2. Czy radny miasta pracujący jako nauczyciel może pobierać dietę, będąc jednocześnie na urlopie dla poratowania zdrowia? Jeśli tak, to w jakim wymiarze i wysokości.

Odpowiedź na interpelację w sprawie diet radnych będących nauczycielami na urlopie dla poratowania zdrowia Odpowiedź na interpelację nr 10083 w sprawie diet radnych będących nauczycielami na urlopie dla poratowania zdrowia Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Tomasz Szymański Warszawa, 22-07-2025 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 10083 Pana Posła Bolesława Piechy w sprawie diet radnych będących nauczycielami na urlopie dla poratowania zdrowia , uprzejmie przedstawiam informacje w zakresie właściwym dla Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA). Samorządowe ustawy ustrojowe stanowią o wykonywaniu mandatu radnego odpowiednio gminy/powiatu/województwa, w tym także o przysługujących radnym dietach [1] . Wspomniana w wystąpieniu Pana Posła ustawa o samorządzie gminnym przedmiotowe zagadnienie uregulowała m.in. w art. 25. Przepis ten stanowi o prawach radnego związanych z wykonywaniem jego mandatu. Są to prawa, które mają na celu umożliwienie radnemu prawidłowe i skuteczne pełnienie swojej funkcji. Dają one gwarancje niezależności radnego i zapewniają ochronę jego statusu, zarówno w relacjach z pracodawcą, jak i w kontekście odpowiedzialności prawnej. Zgodnie z ust. 4 omawianego przepisu prawa na zasadach ustalonych przez radę gminy radnemu przysługują diety oraz zwrot kosztów podróży. Powszechnie przyjmuje się, że radny pełni funkcję społecznie, a dieta nie stanowi wynagrodzenia za pracę, tylko ekwiwalent utraconych korzyści, głównie z tytułu pomniejszonego wynagrodzenia za pracę, jak i innych zarobków, które radny mógłby uzyskać w czasie, który poświęca na działalność na rzecz samorządu –w związku z obecnością na sesjach rady gminy, posiedzeniach komisji bądź wykonywania innych obowiązków związanych z wykonywaniem mandatu. Powyższe potwierdza zarówno doktryna, jak i orzecznictwo sądów administracyjnych: Dieta nie stanowi wynagrodzenia za pracę, ponieważ radny pełni funkcję społecznie, a fakt wykonywania mandatu nie skutkuje ani nawiązaniem stosunku pracy z gminą, ani też nawiązaniem z nią umowy cywilnoprawnej (por. wyrok NSA z 26 czerwca 2014 r. sygn. akt II OSK 406/14). Jak już zostało to wskazane, dieta stanowi ekwiwalent utraconych korzyści (np. pomniejszonego wynagrodzenia za pracę w związku z obecnością na sesji rady gminy), jakich radny nie uzyskuje w związku z wykonywaniem mandatu przedstawicielskiego. Jej celem jest zabezpieczenie prawidłowego i efektywnego wykonywania mandatu przez radnego. (…) [2] . Trzeba przy tym zauważyć, że trudno na gruncie obowiązujących przepisów prawa podważać pogląd o możliwości wypłaty diet osobom pobierającym świadczenia emerytalne lub niewykonującym żadnej działalności zarobkowej. Wyjaśnienia wymaga również, w związku z pytaniami Pana Posła, że zgodnie z art. 25 ust. 6 ustawy o samorządzie gminnym Wysokość diet przysługujących radnemu nie może przekroczyć w ciągu miesiąca łącznie 2, 4 - krotności kwoty bazowej określonej w ustawie budżetowej dla osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe na podstawie przepisów ustawy z dnia 23 grudnia 1999 r. o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 2023 r. poz. 2692 oraz z 2024 r. poz. 123) . Szczegółowe zasady dotyczące diet i zwrotów kosztów podróży służbowych są ustalane przez samą radę gminy. Powyższe oznacza, że mogą one różnić się pomiędzy poszczególnymi gminami. Komentatorzy podkreślają, że nie ma jednolitych, ogólnych przepisów, które regulowałyby te kwestie na poziomie kraju, a sama rada gminy ma pewną autonomię w ustalaniu omawianych zasad. Zatem, decydentem odnośnie do ustalania wysokości diet radnych (na podstawie obowiązujących przepisów prawa) pozostaje organ stanowiący danej jednostki samorządu terytorialnego. W piśmiennictwie zauważa się również, że radny pełniąc swoją funkcję, pracuje na rzecz społeczności lokalnej, a nie na rzecz osobistego zysku. Dlatego też wszelkie diety i zwroty kosztów powinny być adekwatne do rzeczywistych wydatków poniesionych przez radnych [3] . Kontynuując trzeba zauważyć, że istota wystąpienia Pana Posła koncentruje się na wykonywaniu mandatu radnego, w tym pobieraniu z tego tytułu diety przez nauczyciela przebywającego na urlopie dla poratowania zdrowia. Powyżej zostały wskazane rozwiązania, które na gruncie ustawy o samorządzie gminnym odnoszą się, w kontekście poruszonego zagadnienia, do wykonywania mandatu radnego. Natomiast kwestia dotycząca urlopu dla poratowania zdrowia, z którego może skorzystać nauczyciel, została unormowana w ustawie z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela [4] . Przedmiotowa ustawa, która pozostaje w kompetencji Ministerstwa Edukacji Narodowej, stanowi w art. 73 ust. 7, że: W okresie przebywania na urlopie dla poratowania zdrowia nauczyciel nie może nawiązać stosunku pracy lub podjąć innej działalności zarobkowej. W przypadku stwierdzenia, że w okresie urlopu dla poratowania zdrowia nauczyciel podejmuje inny stosunek pracy lub inną działalność zarobkową, dyrektor szkoły odwołuje nauczyciela z urlopu, określając termin, w którym nauczyciel obowiązany jest do powrotu do pracy. Omawiana ustawa nie zawiera definicji pojęcia „działalność zarobkowa”. Reasumując, jak wskazano wcześniej na gruncie ustawy o samorządzie gminnym wyraźnie zostały uregulowane kwestie związane z wykonywaniem mandatu radnego, w tym prawa umożliwiające radnemu prawidłowe i skuteczne pełnienie funkcji. Jednym z nich jest dieta, która nie jest wynagrodzeniem za pracę. Powyższe potwierdza zarówno orzecznictwo, jak i doktryna. Natomiast decydentem odnośnie do ustalania wysokości diet radnych (na podstawie obowiązujących przepisów prawa) pozostaje organ stanowiący danej jednostki samorządu terytorialnego. Dodać należy również, że oceny legalności wydatkowania środków publicznych przez samorząd terytorialny dokonuje właściwa miejscowo regionalna izba obrachunkowa. W ocenie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, w związku z podniesionym przez Pana Posła zagadnieniem i sformułowanymi w tym zakresie pytaniami, istotne w przedmiotowej sprawie będzie stanowisko Ministerstwa Edukacji Narodowej [5] , bowiem we właściwości resortu edukacji pozostaje interpretacja przepisów ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela regulująca kwestię urlopu na poratowanie zdrowia. Z poważaniem z up. Tomasz Szymański Sekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] art. 25 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1465, z późn. zm.); art. 21 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U z 2024 r. poz. 107, z późn. zm.); art. 24 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (Dz. U. z 2025 r. poz. 581) [2] Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2024 r. sygn. akt III OSK 425/24 [3] Art. 25 SamGminU red. Drembkowski/Suwaj 2023, wyd. 1/Paweł Drembkowski, Legalis [4] Dz. U. z 2024 r. poz. 986, z późn. zm. [5] Przedmiotowa interpelacja została również skierowana do Ministra Edukacji